Haber: Burhan Kurtulmuş
Bursa’da Ramazan denildiğinde iftar sofralarının, mahya ışıklarının ve teravih sonrası buluşmaların yanında bir gelenek daha akla geliyor: Karagöz perdesi. Osmanlı’nın ilk başkenti olan Bursa’da, gölge oyunu yalnızca bir Ramazan eğlencesi değil; yüzyıllara uzanan tarihsel kimliğin canlı bir parçası olarak yaşatılıyor. Karagöz ustası Recep Şinasi Çelikkol, Bursa Saati’ne yaptığı değerlendirmede hem Ramazan geleneğini hem de Bursa’nın bu sanattaki özel yerini anlattı.
Kökleri Bursa’da Atılan Gölge
Çelikkol, Karagöz’ün doğuşuna ilişkin anlatının Orhan Gazi dönemine dayandığını belirtti. Rivayete göre Orhan Gazi Camii ve Orhan Külliyesi inşaatında çalışan ustalar arasında doğan nükteli atışmalar zamanla perdeye taşındı.
“Esas Karagöz Bursa’da başlamış” diyen Çelikkol, 16. yüzyılda oyunun İstanbul’da saray çevresinde önem kazandığını, ancak köklerinin Bursa’ya dayandığını vurguladı.
“Ramazan Bir Vesile”
Karagöz’ün özellikle Ramazan ayında daha çok gündeme gelmesini değerlendiren Çelikkol, bunun dönemsel bir ilgi olmadığını söyledi.
“Ramazan bir vesile. Ama bu oyun sadece Ramazan’a ait değil. Her dönemde yaşaması gereken bir gelenek” ifadelerini kullandı.
Bursa’da Ramazan gecelerinde kurulan Karagöz perdelerinin, geçmişle bugün arasında güçlü bir bağ kurduğunu belirtti.
1997’de Bursa’da Müze Açıldı
Çelikkol, 1995 yılında Yunanistan’da gördükleri bir Karagöz müzesinin kendilerine ilham verdiğini anlatarak, “Biz neden Bursa’da olmasın dedik” ifadelerini kullandı. Bu fikir doğrultusunda 1997 yılının Haziran ayında Bursa Karagöz Müzesi’nin açıldığını hatırlattı.
Bu adımın, Bursa’nın kendi kültürel mirasına sahip çıkması açısından önemli bir eşik olduğunu söyledi.
“Yedi Karagözcüyü Ben Yetiştirdim”
Bursa’da bugün yaklaşık 10 kişinin Karagöz oynattığını belirten Çelikkol, bunlardan 7’sini kendisinin yetiştirdiğini dile getirdi.
Ancak geleneğe bağlılık konusunda farklı yaklaşımlar olduğunu da ifade etti. Klasik üslubun dışına çıkan, “nev’i icat” tarzında oyunlar sergileyenler bulunduğunu, buna rağmen başarılı denemelerin de ortaya çıktığını söyledi.
Köşe Başı ve Huzur Karagözcüleri
Karagözcüleri iki gruba ayıran Çelikkol, “köşe başı Karagözcüleri”nin halk arasında, kahvehanelerde oyun sergilediğini; “Huzur Karagözcüleri”nin ise saray çevresinde yer aldığını belirtti. Saray sanatçılarının daha iyi şartlara sahip olduğunu, halk arasında oyun oynatanların ise sınırlı imkânlarla sanatlarını sürdürdüğünü dile getirdi.
Gösterilerini eski Aynalı Çarşı’da sürdürdüklerini belirten Çelikkol, özellikle Japon ve Alman turistlerin Karagöz’e yoğun ilgi gösterdiğini de sözlerine ekledi.
Ramazan’da Bursa’nın Gölgesi Canlanıyor
Recep Şinasi Çelikkol’un anlatımları, Karagöz’ün Bursa için yalnızca geçmişe ait bir hatıra olmadığını gösteriyor. Ramazan gecelerinde yeniden hayat bulan Karagöz perdesi, aslında Bursa’nın tarihine düşen en renkli gölgelerden biri olmaya devam ediyor.
Gölge oyunu; kökleri Bursa’da atılmış, saraydan kahvehaneye uzanmış ve bugün hâlâ ustalarının emeğiyle yaşayan bir kültür mirası olarak Ramazan’da Bursa’nın ruhunu yansıtmaya devam ediyor.