ABD, İran’a yönelik baskıyı artıracak yeni bir adım atarak, İran limanlarına giriş ve çıkış yapan tüm deniz trafiğine abluka uygulayacağını açıkladı. ABD, uygulamanın bayrağa bakılmaksızın bütün gemileri kapsayacağını belirtirken abluka 17.00 itibariyle Umman Körfezi çevresinde başlayacak. Açıklamaya göre tarafsız gemiler, kaçak yük varlığını tespit etmek amacıyla aranacak.
Buna karşılık gıda, tıbbi malzemeler ve temel ihtiyaçlar olmak üzere insanı yardım sevkiyatları denetime tabi olmak üzere izin verilecek. İran dışındaki limanlara giden gemilerin geçişine ise izin verilecek.
Bu gelişme, ABD ile İran arasında son dönemde artan gerilimin bir uzantısı olarak görülüyor. Taraflar arasında hafta sonu Pakistan’da gerçekleştirilen görüşmelerden sonuç çıkmamasının, Washington yönetiminin daha sert önlemler almasına yol açtığı savunuldu. ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın nükleer program konusunda geri adım atmaya yanaşmadığını öne sürerken; Tahran yönetimi ise ABD’yi hukuka aykırı taleplerde bulunmakla suçladı.
TRUMP'TAN İRAN'A AÇIK TEHDİT
ABD Başkanı Donald Trump sosyal medya platformu Truth Social'dan yaptığı açıklamayla İran'ı tehdit etti. Trump paylaşımında "İran Donanması şu anda denizin dibinde; tamamen yok edildi — 158 gemi. Hedef almadığımız tek unsurlar, onların “hızlı saldırı botları” olarak adlandırdığı az sayıdaki küçük gemilerdi; çünkü bunları büyük bir tehdit olarak değerlendirmedik.
Uyarı: Bu gemilerden herhangi biri ABLUKAMIZA yaklaşırsa, denizde uyuşturucu kaçakçılarına karşı kullandığımız aynı yöntemle derhal ORTADAN KALDIRILACAKTIR. Bu yöntem hızlı ve acımasızdır.
Not: ABD’ye okyanus veya deniz yoluyla giren uyuşturucuların %98,2’si DURDURULMUŞTUR!" ifadelerini kullandı.
UYARI BİLDİRİSİ YAYINLANDI
İngiltere Deniz Ticaret Örgütü (UKMTO), ABD’nin İran’a yönelik deniz erişim kısıtlamaları kapsamında kritik bir uyarı yayımladı. Kurum, 17.00 itibarıyla yürürlüğe giren tedbirlerin, İran’ın tüm kıyı şeridi, limanları ve enerji altyapısını kapsayacak şekilde geniş bir alanda uygulanacağını bildirdi. Açıklamada, söz konusu kısıtlamaların yalnızca İran limanlarını değil, Basra Körfezi, Umman Körfezi ve Hürmüz Boğazı çevresindeki deniz trafiğini de yakından ilgilendirdiği vurgulandı.
Yayımlanan uyarı notunda, bayrağı ne olursa olsun İran bağlantılı faaliyetlerde bulunan tüm gemilerin bu kısıtlamalardan etkileneceği belirtildi. İran dışındaki varış noktalarına giden gemilerin Hürmüz Boğazı geçişlerinin doğrudan hedef alınmadığı ifade edilse de, bölgede yoğun askeri varlık, yönlendirilmiş iletişimler ve olası denetim prosedürleriyle karşılaşılabileceği kaydedildi. Ayrıca, hâlihazırda İran limanlarında bulunan tarafsız gemilere limanları terk etmeleri için sınırlı süre tanındığı aktarıldı.
UKMTO, uygulamanın detaylarına ilişkin ek yönergelerin denizcilere yönelik yeni duyurularla paylaşılacağını duyururken, bölgede faaliyet gösteren gemilere yüksek düzeyde dikkat çağrısında bulundu. Özellikle Umman Körfezi ve çevre sularda seyreden gemilerin durumsal farkındalıklarını artırmaları, köprü üstü hazırlıklarını en üst seviyede tutmaları ve gemiden gemiye iletişimlerde azami ihtiyat göstermeleri gerektiği vurgulandı. Bu gelişmeler, bölgedeki deniz ticareti ve enerji sevkiyatında yeni risklerin ortaya çıkabileceğine işaret ediyor.
ABD'NİN TALEPLERİ ORTAYA ÇIKTI
İran Meclis Başkan Yardımcısı Ali Nikzad, ABD ile İslamabad’da yürütülen temaslara ilişkin dikkat çeken açıklamalarda bulundu. İran devlet televizyonuna konuşan Nikzad, Washington yönetiminin Hürmüz Boğazı için Amerikan rolünü de içeren yeni bir hukuki düzenleme önerdiğini, ancak Tahran’ın bu talebi kesin bir dille reddettiğini söyledi.
Nikzad, müzakereler sırasında İran’ın nükleer programına yönelik güven artırıcı adımlar kapsamında önemli bir teklif sunduğunu belirtti. Buna göre Tahran yönetimi, elindeki 430 kilogram yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyumu seyreltmeyi ve bu sürecin İran, ABD ve Suudi Arabistan ortaklığında kurulacak bir konsorsiyum aracılığıyla yürütülmesini önermişti. Ancak Nikzad, bu planın ABD tarafından kabul edilmediğini ifade ederek, “Anlaşmayı yıkan taraf onlar oldu” dedi.
ABD’nin ayrıca Hürmüz Boğazı’ndan geçişler üzerinden alınması planlanan ücretlendirme sistemine ortak olma talebinde bulunduğunu aktaran Nikzad, bu önerinin de İran tarafından geri çevrildiğini vurguladı. Nikzad, “Amerikalıları da kapsayan bir Hürmüz Boğazı rejimi oluşturalım dediler. Ancak bizim sorumuz net: Basra Körfezi ve Hürmüz’de sizin ne işiniz var?” ifadelerini kullandı.
Öte yandan İranlı yetkili, 6 Nisan’da İsfahan bölgesinde yaşanan bir askeri gelişmeye de değindi. ABD ordusunun düşürülen bir uçağın pilotlarını arama gerekçesiyle bölgeye asker indirdiğini hatırlatan Nikzad, bu iddianın gerçeği yansıtmadığını savundu. Nikzad’a göre söz konusu operasyonun asıl hedefi, İsfahan’daki nükleer tesiste bulunduğu öne sürülen yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stokunu ele geçirmekti; ancak bu girişim başarısız oldu.
Açıklamalarında sert bir dil kullanan Nikzad, son dönemde yaşanan gerilimlere de atıfta bulunarak, “40 günlük savaşta üstünlüğün sosyal medyada değil, sahada ve milletlerin iradesiyle belirlendiğini gördüler” dedi. Diplomasinin dayatma aracı olmadığını vurgulayan İranlı yetkili, sürecin karşılıklı saygı ve gerçeklerin kabulü üzerine kurulması gerektiğini sözlerine ekledi.
İRAN'DAN ABLUKA İDDİALARINA CEVAP
İran, ABD’nin “deniz ablukası” yönündeki açıklamalarının ardından Basra Körfezi ve Umman Denizi’ndeki limanlarının güvenliğine yönelik herhangi bir tehdidin bölge genelinde ciddi sonuçlar doğuracağı uyarısında bulundu.
İran Silahlı Kuvvetleri’ne bağlı Hatemu’l Enbiya Merkez Karargâhı Sözcüsü Yarbay İbrahim Zülfikari, İran’ın kendi kara sularında güvenliği sağlamaya kararlılıkla devam edeceğini vurguladı.
Hürmüz Boğazı geçişlerine de değinen Zülfikari, ABD ve İsrail bağlantılı gemilerin bölgeden geçişine izin verilmeyeceğini, diğer ticari gemilerin ise İran Silahlı Kuvvetleri ile koordinasyon içinde geçebileceğini ifade etti.
ABD’nin İran gemilerine uluslararası sularda müdahale etme olasılığını “hukuksuz ve korsanlık niteliğinde bir adım” olarak nitelendiren Zülfikari, “Fars (Basra) Körfezi ve Umman Denizi’nde deniz güvenliği herkes içindir ya da hiç kimse için değildir. Eğer İran limanlarının güvenliği tehdit edilirse, bölgedeki hiçbir limanın güvenliği garanti altında olmayacaktır” ifadelerini kullandı.
İran Meclisi Ulusal Güvenlik Komisyonu Başkanı İbrahim Azizi de ABD’nin Hürmüz Boğazı’nı ablukaya alma girişimine ilişkin yaptığı açıklamada sert ifadeler kullanarak “Belki diğer kartlarımızı ortaya koyarız” dedi. Sosyal medya üzerinden değerlendirmelerde bulunan Azizi, ABD Başkanı Donald Trump’ın Hürmüz Boğazı’na yönelik abluka söylemlerini “gerçeklikten uzak ve bir blöf” olarak nitelendirirken, “Bu girişim savaş olarak sayılır ve biz buna karşılık vereceğiz. Ayrıca biz de henüz oyuna sokmadığımız diğer kartlarımızı ortaya koyabiliriz” ifadelerini kullandı. Azizi ayrıca böyle bir adımın mevcut durumu daha da karmaşık hale getireceğini ve küresel piyasalarda dalgalanmayı artıracağını belirterek, “Mevcut durumun daha iyi hale gelmesi isteniyorsa İran halkına saygı gösterilmesi gerekir. Yenilginizi kabul edin, savaşta kazanamadıklarınızı müzakere masasında talep etmeyin” sözleriyle açıklamasını sürdürdü.
PETROL VE DOĞALGAZ FİYATLARINDA ARTIŞ RİSKİ
Uzmanlar, ablukanın etkisinin kısa vadede sınırlı kalabileceğine dikkat çekti. Bölgedeki gemi trafiği zaten ciddi biçimde azalmış durumda. Ancak bu adımın küresel enerji piyasaları üzerinde dolaylı etkiler yaratabileceği, özellikle petrol ve doğalgaz fiyatlarında artış riskini beraberinde getirdiği belirtildi.
Ayrıca bu tür bir askeri uygulamanın uluslararası hukuk açısından tartışmalı olabileceği de vurgulandı. Bazı uzmanlara göre, açık bir savaş durumu olmadan uygulanan bir ablukanın hukuki sorunlar doğurabileceği ve mevcut ateşkes koşullarını zora sokabileceği değerlendirildi.
ABD BASININDAN DİKKAT ÇEKEN AÇIKLAMA
ABD basını İslamabad’da yürütülen kritik temaslardan somut bir anlaşma çıkmamasına rağmen iki ülke arasındaki diplomasi trafiğinin sona ermediğini öne sürdü.
Wall Street Journal’ın konuya yakın kaynaklara dayandırdığı haberine göre, bölgedeki bazı ülkeler iki taraf arasında diyaloğun sürdürülmesi için yoğun çaba harcıyor. Diplomatik kaynaklar, kamuoyuna yansıyan sert açıklamalara rağmen hem Washington hem de Tahran’ın kapıyı tamamen kapatmadığı görüşünde birleşiyor.
Görüşmelerde en büyük anlaşmazlık başlıklarının başında Hürmüz Boğazı’nın ücretsiz şekilde yeniden uluslararası geçişe açılması, İran’ın nükleer programı kapsamındaki uranyum faaliyetleri ve Tahran’a ait dondurulmuş finansal varlıkların serbest bırakılması yer aldı.
İranlı yetkililerin, sınırlı düzeyde uranyum zenginleştirme faaliyetlerini sürdürme ya da mevcut stokları kademeli olarak azaltma yönünde esneklik gösterdiği, ancak ABD tarafının bu önerileri yeterli bulmadığı ifade edildi.
PEZEŞKİYAN'DAN MESAJ
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ABD ile yürütülen diplomatik temaslara ilişkin yaptığı açıklamada, Washington yönetiminin tutumuna bağlı olarak müzakere sürecinde ilerleme sağlanabileceğini belirtti. Pakistan’ın başkenti İslamabad’da gerçekleştirilen görüşmelerin ardından sosyal medya hesabından paylaşım yapan Pezeşkiyan, “ABD hükümeti maksimalist yaklaşımdan vazgeçer ve İran halkının haklarına saygı gösterirse, mutlaka anlaşmaya varmanın yolları bulunacaktır” ifadelerini kullandı. Açıklama, tarafların ilk tur temaslardan sonuç alamadan ayrıldığı bir dönemde geldi.
Öte yandan ABD cephesinde Başkan Yardımcısı JD Vance, görüşmelerin anlaşma sağlanamadan sona erdiğini doğrularken, İran basını başarısızlığın nedenini Washington’un “aşırı taleplerine” bağladı. Diplomatik kaynaklar, taraflar arasında iletişim kanallarının tamamen kapanmadığını ve yeni bir müzakere turu ihtimalinin masada olduğunu belirtirken, sürecin seyrinin tarafların taleplerinde ne ölçüde esneklik göstereceğine bağlı olacağı değerlendiriliyor.
ERAKÇİ: "DERS ALMAMIŞLAR"
İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, İran ile ABD arasında İslamabad’da yürütülen müzakerelere ilişkin yaptığı açıklamada, anlaşmaya varılmasına kısa bir süre kala Washington’un taleplerinin sertleştiğini ve sürekli değiştiğini belirterek sürecin tıkandığını ifade etti. Sosyal medya üzerinden değerlendirmelerde bulunan Erakçi, İran’ın savaşın sona ermesi amacıyla görüşmelere yapıcı bir yaklaşımla katıldığını ancak karşı tarafın “aşırı iddialı hedefler” ve abluka tehdidiyle süreci zorlaştırdığını savundu. Tarafların geçmişten ders çıkarmadığını dile getiren Erakçi, iyi niyetin karşılık bulması gerektiğini, aksi halde gerilimin artmasının kaçınılmaz olacağını vurguladı.