Hürmüz Boğazı'nın kapatılmasıyla başlayan enerji krizi, şimdi de küresel ilaç tedarik zincirini felç etti. İlaçların ham maddesi olan petrokimya ürünlerinin taşınmasında yaşanan aksaklıklar, üretimi durma noktasına getiriyor.
İlaçların yüzde 35’inin, hayat kurtarıcı aşıların ise yaklaşık yüzde 90’ının hava yoluyla taşınması, savaş nedeniyle hava sahalarının kapanması ve jet yakıtı kriziyle birleşince lojistik maliyetlerini artırdı. Uzmanlar, dünya genelindeki ilaç akışının şu an için fiziksel bir tükenişten ziyade, ciddi gecikmeler ve lojistik maliyet artışlarıyla boğuştuğunu, bunun da doğrudan raflardaki fiyatlara yansıdığını belirtiyor.
İngiltere ve Hindistan'da ilaç fiyatlarına yansıdı
Fiyatlardaki tırmanış, özellikle İngiltere ve Hindistan gibi ülkelerdeki eczanelerde şimdiden ciddi bir baskı oluşturdu. Hindistan'daki eczacılar, hammaddeye erişim sıkıntısı nedeniyle ağrı kesici parasetamol fiyatlarında yüzde 96'ya varan artışlar rapor ederken, İngiltere'de de toptan satış fiyatlarında benzer bir sıçrama yaşandı. Uzmanlar, düşük kâr marjıyla satılan jenerik ilaçların bu maliyet artışlarından çok daha ağır etkilendiğini ve tüketicinin cebine yansıyan yükün önümüzdeki dönemde daha da büyüyebileceğini vurguluyor.
İlaç tedarikindeki bu kırılmanın faturası ise coğrafyaya göre büyük farklılıklar gösteriyor. Avrupa gibi "Global Kuzey" ülkeleri, stratejik stoklama ve dayanışma mekanizmalarıyla krizi bir süre daha göğüsleyebilirken, elinde yedek ilaç stoku bulunmayan "Global Güney" ülkeleri uçurumun kenarında bulunuyor.
Sudan, Yemen ve Filistin gibi halihazırda insani krizlerin pençesinde olan bölgeler ile Sahra Altı Afrika ülkeleri, hem tedarik zincirinin kopması hem de fiyat artışlarını karşılayacak finansal güce sahip olmamaları nedeniyle büyük bir insani felaket riskiyle karşı karşıya.
Körfez ülkeleri şimdilik tedarikin güvenli olduğunu belirtse de, hava taşımacılığındaki aksamalar ve kritik ilaçların soğuk zincir gereksinimleri, tedarik zincirinin en zayıf halkası olan bu ülkeleri de kırılgan bir konuma sürüklüyor.