Ev kadınlarının yıllardır sosyal güvenlik sisteminin dışında kalan emeğinin sigorta ve emeklilik kapsamına alınmasına yönelik yeni bir adım atıldı.
TBMM’ye sunulan 40 maddelik kanun teklifi; ev kadınlarının ve ev hizmetlerinde çalışanların sosyal güvenlik, emeklilik, sağlık, çalışma ve bakım haklarına ilişkin kapsamlı düzenlemeler öngörüyor.
Teklifin yasalaşması halinde evde yapılan karşılıksız bakım ve temizlik işleri sosyal güvenlik açısından dikkate alınabilecek, ev kadınlarının emeklilik ve sağlık primlerinin Hazine tarafından karşılanması mümkün hale gelebilecek.
EVDEKİ KARŞILIKSIZ EMEK SİGORTALILIĞA YANSIYACAK
SGK Uzmanı İsa Karakaş’ın aktardığı düzenlemede, ev içindeki bakım yükünün önemli ölçüde kadınların üzerinde olduğuna dikkat çekiliyor.
Teklifin gerekçesinde TÜİK’in 2025 yılı Zaman Kullanımı Araştırması’na da yer veriliyor. Araştırmaya göre kadınlar ev işi ve bakıma günde ortalama 4 saat 3 dakika ayırırken erkeklerde bu süre 58 dakika düzeyinde bulunuyor.
Düzenlemeyle evde yürütülen karşılıksız bakım ve temizlik emeğinin sigortalılık süresine dahil edilmesi ve emeklilik hesabına yansıtılması öngörülüyor.
PRİMLERİN HAZİNE TARAFINDAN ÖDENMESİ ÖNGÖRÜLÜYOR
Teklifin en dikkat çeken başlıklarından biri ev kadınlarının sosyal güvenlik primlerine ilişkin.
Düzenlemeye göre ev kadınlarının emeklilik ve sağlık sigortası primlerinin Hazine tarafından karşılanması planlanıyor. Daha yüksek emekli aylığı almak isteyenlerin ise ek prim ödeyebilmesine imkan tanınması öngörülüyor.
Geçmiş yıllarda evde çalışmasına rağmen herhangi bir sosyal güvenceye sahip olmayan kişilere de borçlanma hakkı verilmesi teklif ediliyor. Böylece sigortasız geçirilen bazı dönemlerin ödeme yapılarak emeklilik hesabına dahil edilebilmesi amaçlanıyor.
Ev emekçilerinin 4/b, yani Bağ-Kur statüsünde sigortalı hale getirilmesi de teklif kapsamında yer alıyor.
SAĞLIK HİZMETLERİNDEN PRİMSİZ YARARLANABİLECEKLER
Teklif yalnızca emeklilik düzenlemeleriyle sınırlı değil.
Ev emekçilerinin ve ailelerinin genel sağlık sigortasından ayrıca prim ödemeden yararlanabilmesi öngörülürken, evde hasta veya yaşlı bakımını üstlenen kişilere psikolojik destek, bakım eğitimi ve hukuki danışmanlık hizmetlerinin ücretsiz verilmesi de düzenlemede yer alıyor.
Sürekli bakım verenlere yılda en az 30 günlük geçici bakım desteği sağlanması ve bu süreçte mevcut maaş ya da yardımların kesilmemesi de teklif edilen haklar arasında bulunuyor.
EV HİZMETLERİNDE ÇALIŞANLARA İŞ KANUNU GÜVENCESİ
Düzenleme, ücret karşılığında ev temizliği veya bakım hizmeti veren çalışanları da doğrudan ilgilendiriyor.
Teklif yasalaşırsa ev hizmetlerinde çalışanların İş Kanunu dışında bırakılmasına yönelik mevcut istisnanın kaldırılması ve bu kişilerin İş Kanunu kapsamına alınması öngörülüyor.
Böylece kıdem tazminatı ve yıllık izin gibi çalışma hayatına ilişkin haklardan yararlanabilmelerinin önü açılabilecek.
30 günden uzun süren ev hizmetlerinde yazılı iş sözleşmesi yapılması zorunlu hale getirilecek. Ev işçilerinin mobbing, şiddet, taciz ve ayrımcılığa karşı korunmasına yönelik hükümler de teklif kapsamında bulunuyor.
EV SAHİPLERİNE İŞ GÜVENLİĞİ SORUMLULUĞU
Ev hizmetlerindeki iş sağlığı ve güvenliği şartlarının da düzenlenmesi hedefleniyor.
Teklife göre ev sahibi, çalışan kişinin pencere silerken yüksekten düşmesi ya da temizlik ürünlerinden kaynaklanan kimyasal risklere maruz kalması gibi tehlikelere karşı gerekli önlemleri almak ve koruyucu ekipman sağlamakla yükümlü olacak.
İş göremez hale gelen ev emekçilerine malullük aylığı bağlanması da düzenlemede yer alıyor. Teklifte bu aylığın belirli koşullarda yüzde 70, başka bir kişinin bakımına ihtiyaç duyulması halinde ise yüzde 80 oranında uygulanması öngörülüyor.
BELEDİYELERE KREŞ VE BAKIMEVİ GÖREVİ
Teklifte bakım sorumluluğunun yalnızca ailelerin üzerinde bırakılmamasına yönelik hükümler de bulunuyor.
Büyükşehir ve ilçe belediyelerine kreş, yaşlı bakımevi ve geçici bakım hizmeti verecek merkezler açma görevi verilmesi öngörülüyor.
Evde bakım yardımında da yalnızca hanenin gelirine değil, bakım yükünün ağırlığına göre değerlendirme yapılması ve bakım veren kişinin sigorta priminin Hazine tarafından karşılanması teklif ediliyor.
YASALAŞMASI İÇİN TBMM SÜRECİ GEREKİYOR
Düzenleme şu aşamada kanun teklifi niteliğinde bulunuyor. Bu nedenle teklif metninde yer alan emeklilik, prim desteği, borçlanma ve çalışma hakları henüz yürürlüğe girmiş değil.
Düzenlemelerin uygulanabilmesi için teklifin TBMM’de görüşülmesi, kabul edilmesi ve kanunlaşma sürecinin tamamlanması gerekiyor.