Karadeniz’de Rusya ile Ukrayna arasındaki savaşın ticari deniz taşımacılığına giderek daha fazla sıçraması, Türkiye’nin boğazlardaki güvenlik tedbirlerini artırmasına neden oldu. Bloomberg’in konu hakkında bilgi sahibi kaynaklara dayandırdığı haberine göre Ankara, Karadeniz’e girmek isteyen bazı ticari gemilerin geçişini kısıtlamaya başladı. Haberde uygulamanın özellikle Rusya’nın önemli petrol ve tahıl ihracat merkezlerinden Novorossiysk’e giden bazı gemileri etkilediği, tedbirlerin Ukrayna’ya giden gemiler için de uygulanabileceği belirtildi.
ANKARA: GEÇİŞLER DURMADI, TEDBİRLER GEÇİCİ
Bloomberg’in haberinin ardından Reuters’a konuşan iki Türk hükümet yetkilisi ise uygulamanın kapsamına ilişkin önemli bir düzeltme yaptı.
Yetkililer, Karadeniz’e yönelik gemi geçişlerinin sorunsuz şekilde devam ettiğini, güvenlik riskleri nedeniyle yalnızca bazı geçici tedbirlerin uygulamaya konulduğunu söyledi.
Yetkililer ayrıntı vermedi ancak geçişlerin Montrö Boğazlar Sözleşmesi çerçevesinde açık olduğunu vurguladı.
Bu nedenle gelişme, Karadeniz’e ticari gemi geçişlerinin tamamen durdurulması anlamına gelmiyor. Mevcut tablo, güvenlik riski yüksek görülen belirli gemi veya seferlere yönelik geçici ve seçici tedbirler uygulandığına işaret ediyor.
KARADENİZ’DE GEMİLERE SALDIRILAR PATLADI
Ankara’nın güvenlik kaygısının arkasında son haftalarda Karadeniz’de yaşanan keskin tırmanış bulunuyor.
Reuters’ın verilerine göre Ukrayna yalnızca temmuz ayında limanlardaki gemilere yönelik 35, denizdeki gemilere yönelik 22 saldırı kaydetti. Aynı dönemde 67 liman tesisi saldırıya uğradı. 2025’in tamamında ise gemilere yönelik saldırı sayısı 14 olmuştu.
Rusya da Ukrayna’nın özellikle Odesa çevresindeki liman ve ihracat altyapısına yönelik saldırılarını artırdı. Ukrayna ise Rus petrol ticaretinde kullanılan tankerlere ve Novorossiysk çevresindeki enerji altyapısına yönelik operasyonlarını yoğunlaştırdı. Her iki taraf da askeri bağlantılı hedefleri vurduğunu savunuyor.
TÜRK GEMİLERİ DE HEDEF OLDU
Artan saldırılar Türkiye’yi doğrudan ilgilendiren boyuta da ulaştı.
Türkiye, 4 Ağustos’ta Novorossiysk yakınlarında Türk sahipli bir geminin insansız hava aracıyla vurulmasının ardından Moskova ve Kiev’e çağrıda bulunmuştu. Saldırıda üç Türk mürettebatın ağır yaralandığı bildirilmişti. Ankara, sivil deniz taşımacılığının güvenliğinin sağlanmasını istedi.
Uluslararası Denizcilik Örgütü de temmuz ayında Karadeniz ve Azak Denizi’nde ticari gemilere yönelik saldırılardaki artışı kınayarak, denizcilerin tarafı olmadıkları çatışmaların kurbanı haline getirilmemesi gerektiği çağrısında bulundu.
FİDAN’DAN RUSYA VE UKRAYNA’YA “MORATORYUM” ÇAĞRISI
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan da Türkiye’nin kaygılarını Moskova ve Kiev’e ilettiğini belirterek taraflardan Karadeniz’de saldırılara moratoryum ilan etmelerini istedi.
Ankara’nın talebi, ticari gemiler ve liman altyapısının Rusya-Ukrayna savaşının doğrudan hedefi olmaktan çıkarılması.
Bu çağrı, Karadeniz’deki güvenlik sorununun artık yalnızca Rusya-Ukrayna savaşının askeri boyutuyla değil, Türkiye’nin ticaret, denizcilik ve enerji güvenliğiyle de doğrudan bağlantılı hale geldiğini gösteriyor.
PETROL VE TAHIL TİCARETİ İÇİN KRİTİK
Karadeniz, dünya petrol ve tahıl ticaretinin en önemli güzergâhlarından biri.
Rusya dünyanın en büyük buğday ihracatçısı olurken Ukrayna da büyük tarım ihracatçıları arasında bulunuyor. Odesa bölgesi Ukrayna’nın tarımsal ihracatının yüzde 90’dan fazlasının denize açıldığı merkez konumunda. Novorossiysk ise Rus petrol ve tahıl ihracatının yanı sıra Kazakistan petrolünün dünya pazarına ulaştığı kritik terminallere ev sahipliği yapıyor.
Saldırılar nedeniyle Novorossiysk ve Hazar Boru Hattı Konsorsiyumu (CPC) terminalindeki yüklemeler zaman zaman durduruldu. CPC hattının Kazakistan’ın ham petrol ihracatının yaklaşık yüzde 80’ini taşıması, bölgedeki güvenlik riskini küresel enerji piyasaları açısından da kritik hale getiriyor.
SİGORTA VE GEMİ MALİYETLERİ FIRLADI
Güvenlik krizinin ekonomik sonuçları da ortaya çıkmaya başladı.
Karadeniz’de petrol tankeri kiralama maliyetleri bir hafta içinde günlük 200 bin doların biraz üzerindeki seviyelerden 300 bin doların üzerine çıktı.
Savaş riski sigorta primi ise iki hafta önce gemi değerinin yaklaşık yüzde 1’i seviyesindeyken bazı Karadeniz limanı seferlerinde yüzde 2’ye kadar yükseldi. Bu artış tek bir seferde yüz binlerce dolarlık ek maliyet anlamına gelebiliyor.