BURHAN KURTULMUŞ/ BURSA SAATİ
Bursa Saati, yüzyıllardır anlatılan şehir efsanesinin peşine düştü. Zincirli kapılar açıldı, karanlık galerilere girildi, tarihin sakladığı sırlar gün yüzüne çıktı.
Bursa'nın en büyük şehir efsanelerinden biri olan yeraltı tünellerinin izini süren Bursa Saati, yıllardır kapalı tutulan Bitinya Galerileri'ne girdi. Demir parmaklıklar ve zincirlerle korunan, uzun yıllar boyunca girişe kapalı kalan galerilerde yapılan keşif, Bursa'nın binlerce yıllık geçmişine ışık tuttu.
Bursa Büyükşehir Belediyesi'nin geçmiş yıllarda yürüttüğü kazı ve restorasyon çalışmalarının ardından yeniden kilitlenen galerilerin kapıları açıldığında ziyaretçileri önce karanlık ve derin bir boşluk karşıladı. Dar açıklıklardan süzülen güneş ışığı yalnızca giriş bölümünü aydınlatırken, ilerleyen metrelerde yerini zifiri karanlığa bıraktı.
İçeriye kurulan ahşap merdivenler, geçici köprüler ve yönlendirme levhaları sayesinde ilerlemek mümkün olurken, galerinin derinliklerine indikçe ani sıcaklık değişimi hissediliyor. Bazı bölümlerde tavandan sızan su damlaları yolculuğu zorlaştırırken, dev tonozlu mekanlar ve doğal kaya yapısı dikkat çekiyor.
En ilginç ayrıntılardan biri ise galerinin tavanından sarkan ağaç kökleri oldu. Hisar'ın üzerindeki Tophane ve çevresindeki yaşlı ağaçların kökleri metrelerce aşağıya kadar uzanarak yeraltındaki bu tarihi yapıya ulaşıyor.
Doğal Mağaralar Savunma Sistemine Dönüştürüldü
Uzmanlara göre Bitinya Galerileri tamamen insan eliyle oluşturulmuş yapılar değil. Sert kaya kütlesi içerisindeki doğal mağaralar, yüzyıllar boyunca oyularak genişletildi ve büyük tonozlu mekanlara dönüştürüldü. Bu nedenle yapı hem doğal mağara özelliklerini hem de dönemin ileri mühendislik anlayışını aynı anda taşıyor.
Galerilerde ilerlerken bazı noktalarda tünellerin çöktüğü görülüyor. Çöküntüler nedeniyle birçok geçiş tamamen kapanmış durumda. Yer yer karşılaşılan büyük çukurlar ile toprak kap parçaları ise buranın geçmişte depo ve saklama alanı olarak kullanıldığını gösteriyor. Yapının geçmişinin Demir Çağı'na kadar uzandığı değerlendiriliyor.
Araç Sesleri Duyuluyor Ama Çıkış Yok
Tünellerin bazı bölümlerinde yüzeye oldukça yaklaşılması nedeniyle dışarıdan geçen araçların sesleri net şekilde duyulabiliyor. Ancak Memleket Hastanesi önündeki park alanından girilen sistem, çöken geçitler nedeniyle daha ileriye geçmeye izin vermiyor.
Böylece yıllardır anlatılan "Bursa'nın altındaki kilometrelerce uzunluktaki gizli tüneller" efsanesinin önemli ölçüde gerçeği yansıtmadığı da ortaya çıkıyor. Galerilerin birbirine bağlı büyük mekanlardan oluştuğu görülse de bugün kesintisiz şekilde kilometrelerce ilerlemek mümkün değil.
2 Bin 400 Yıllık Savunma Sistemi
Bitinya Galerileri, Bursa Kalesi'nin altındaki sert kayalık tepe içerisine oyularak oluşturuldu. Yapının temel amacı kuşatma dönemlerinde halkın güvenliğini sağlamak, erzak ve cephane depolamak ve gerektiğinde kaleden gizlice çıkış yapılmasına imkan tanımaktı.
Tarihi kaynaklara göre Bursa Tekfuru, Osmanlı Beyliği'nin kuşatmasına uzun yıllar boyunca bu galerilerin sağladığı avantaj sayesinde direnebildi. Yeraltındaki bu dev sistem, dönemin en önemli savunma altyapılarından biri olarak kabul ediliyor.
Osmanlı Döneminde de Kullanıldı
Galeriler yalnızca Bitinya dönemine ait değil. Yapının Bizans'ın ardından Osmanlı döneminde de farklı amaçlarla kullanılmaya devam ettiği biliniyor. İçeride yaşam izine rastlanmasa da depolama, sığınma ve askeri amaçlarla uzun yıllar aktif olarak kullanıldığı değerlendiriliyor.
Hisar Bölgesi'nde ilk bilimsel kazı 1935 yılında Prof. Dr. Arif Müfit Mansel tarafından gerçekleştirildi. Daha sonra 1986, 2000 ve 2017 yıllarında yapılan çalışmalar sonucunda galerilerin 10 ayrı tonozlu mekandan oluştuğu ve bugünkü haliyle M.S. 5. ile 6. yüzyıllara tarihlendiği belirlendi.
Bitinya Sarayı'nın Alt Katmanları da Ortaya Çıktı
Tophane Parkı ve surlar bölgesinde yürütülen restorasyon çalışmaları sırasında yalnızca galeriler değil, yaklaşık 2 bin 400 yıllık Bitinya Sarayı'nın alt mekanları da gün yüzüne çıkarıldı.
Kazılarda sarayın altında birbirine bağlı çok sayıda oda, dehliz, mahzen ve Uludağ'dan gelen suyu taşıyan su kanalları tespit edildi. Araştırmalar, Pınarbaşı kaynaklarından gelen suyun bu sistem aracılığıyla saraya ulaştırıldığını ortaya koydu.
Uzmanlar, Bitinya Sarayı'nın Osmanlı Bey Sarayı, Balibey Hanı, Kaplıcakapı ve Zindankapı yönüne uzanan bağlantılarının bulunduğunu değerlendiriyor. Ancak bu bağlantıların tamamının günümüzde açık ve kullanılabilir olduğu anlamına gelmediği, önemli bölümünün arkeolojik araştırmalar kapsamında incelendiği belirtiliyor.
Gece Görüş Kameralarıyla Görüntülendi
Bursa Saati ekibi, galerilerin tamamen karanlık kalan bölümlerini gece görüş özelliğine sahip kameralarla görüntülemeyi başardı. Dev tonozlar, çökmüş geçitler, doğal kaya yapısı ve binlerce yıllık mekanlar ilk kez bu kadar ayrıntılı şekilde kayıt altına alındı.
Yıllardır şehir efsaneleriyle anılan Bursa'nın yeraltı dünyası, yapılan bu keşifle birlikte gizemini büyük ölçüde korusa da, gerçek tarihi kimliğiyle yeniden gündeme taşındı. Bitinya Galerileri, yalnızca Bursa'nın değil, Anadolu'nun en dikkat çekici yeraltı savunma sistemlerinden biri olmayı sürdürüyor.
