HABER: BURHAN KURTULMUŞ
Osmanlı’nın hoşgörü politikasıyla 15. ve 16. yüzyıllarda İspanya ve Mallorca’dan gelen Yahudi toplulukları, Bursa’da köklü bir cemaat oluşturdu. Bugün hâlâ ayakta olan sinagoglar, bu tarihsel yolculuğun en somut tanıkları arasında yer alıyor. Eski Bursalıların Yahudilik Mahallesi dediği bölge Altıparmak Caddesi'nin Arap Şükrü Sokağı yakasında yer alıyor.
Geruş Sinagogu: Sürgünün hatırası
Adını İbranice “kovulmuş, sürgün edilmiş” anlamına gelen “Geruş” kelimesinden alan Geruş Sinagogu, 16. yüzyıl başlarında II. Selim döneminde İspanya’dan gelen Sefarad Yahudileri tarafından inşa edildi. Sakarya Caddesi ve Arap Şükrü Sokağı çevresinde konumlanan yapı, kemerli kapısı ve yan sokaktaki sundurmalı girişiyle dikkat çekiyor.
Mermer kaplı zemini, ortada yer alan Teva (dua kürsüsü) ve çepeçevre dizilmiş oturma düzeniyle klasik Sefarad mimarisini yansıtıyor. Kadınlar galerisi (azara) ise üst katta bulunuyor. 1855 Bursa depremi sonrası Fransız mimar Parville tarafından onarılmış olabileceği belirtilen sinagog, 100–150 kişilik kapasitesiyle yaz aylarında ve bayramlarda ibadete açık tutuluyor.
Ets Ahayim Sinagogu: Osmanlı’dan günümüze
“Hayat Ağacı” anlamına gelen Ets Ahayim Sinagogu, Osmanlı döneminde inşa edilen ilk sinagog olarak kabul ediliyor. Bursa’nın fethinden sonra Orhan Bey’in verdiği fermanla kurulmasına izin verilen yapı, kentin Yahudi tarihindeki en eski ibadet mekânı olma özelliğini taşıyor.
1950’li yıllarda buradan alınan geleneksel Ehal (Tevrat rulolarının saklandığı dolap), Geruş Sinagogu’na taşınarak kullanılmaya devam etti.
Mayor (Mejor) Sinagogu: Mallorca’dan Bursa’ya
İspanya’nın Mallorca Adası’ndan Osmanlı topraklarına kabul edilen Yahudiler tarafından inşa edilen Mayor Sinagogu, adını geldikleri adadan alıyor. 15. yüzyılda kurulduğu düşünülen yapı, Arap Şükrü Sokağı’nda yer alıyor.
Elhamra Kararnamesi sonrası Osmanlı’ya sığınan Yahudiler tarafından kurulan sinagog, 1975 yılına kadar düzenli hizmet verdi. Ekonomik nedenlerle kapanmasının ardından bir dönem terk edilmiş halde bulunsa da, resmi açıklamalara göre günümüzde özel törenler ve cenaze yıkama işlemleri için kullanılabiliyor.
Tarihin sessiz tanıkları
Bursa’daki bu üç önemli sinagog, Osmanlı’nın kabul ettiği Sefarad göçmenlerin kentte bıraktığı kültürel ve dini mirasın simgesi niteliğinde. Arap Şükrü çevresinde yan yana yükselen bu yapılar, yalnızca ibadet mekânı değil; aynı zamanda sürgün, kabul ve yeniden kök salma hikâyesinin de taş duvarlara kazınmış ifadesi olarak varlığını sürdürüyor.
