Türkiye ile ABD ilişkilerinde uzun süredir en kritik başlıklardan biri olan CAATSA yaptırımları, Ankara’da düzenlenen NATO Liderler Zirvesi ile yeniden gündeme taşındı.
Türkiye’nin Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi tedarik etmesinin ardından yürürlüğe giren yaptırımlar, özellikle savunma sanayii iş birlikleri ve F-35 programı açısından iki ülke ilişkilerinin en tartışmalı dosyalarından biri haline gelmişti.
ABD Başkanı Donald Trump’ın Ankara’da yaptığı açıklamalar sonrası gözler yeniden CAATSA yaptırımlarına çevrildi.
CAATSA YAPTIRIMLARI KALKTI MI?
ABD Başkanı Donald Trump, NATO Zirvesi kapsamında geldiği Ankara’da Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile bir araya geldi.
Trump, Beştepe’de yaptığı açıklamada CAATSA yaptırımlarına ilişkin dikkat çeken mesajlar verdi. ABD Başkanı, yaptırımların kaldırılabileceğini belirterek, “Çok yakından çalışıyoruz, artık vaktidir. Dostlarımıza yaptırım uygulamak istemiyoruz” dedi.
Bu açıklamanın ardından Türkiye’ye yönelik CAATSA yaptırımlarının kısa süre içinde kaldırılabileceği beklentisi güçlendi. Ancak yaptırımların resmen kaldırıldığına ilişkin henüz nihai karar açıklanmadı.
S-400 ALIMI YAPTIRIM SÜRECİNİ BAŞLATTI
CAATSA yaptırımlarının temelinde Türkiye’nin Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi satın alması bulunuyor.
ABD Kongresi, Türkiye’nin S-400 tedarik sürecini ilk olarak 2018 yılı savunma bütçesi kapsamında gündeme aldı. Bu süreçte ABD Savunma Bakanlığı’ndan Türkiye’nin S-400 alımının ikili ilişkilere ve NATO içindeki konumuna etkilerine ilişkin rapor istendi.
Kasım 2018’de Kongre’ye sunulan raporda, Türkiye’nin S-400 alımının ABD-Türkiye ilişkileri ve Türkiye’nin NATO’daki rolü açısından olumsuz sonuçlar doğurabileceği değerlendirmesi yer aldı.
Bu gelişmelerin ardından 2019 yılı savunma bütçesine ilişkin düzenlemede Türkiye’ye F-35 uçaklarının teslimatına kısıtlama getirildi.
YAPTIRIMLAR 2021’DE YÜRÜRLÜĞE GİRDİ
Türkiye’nin Temmuz 2019’da S-400 sistemlerini teslim alması, ABD tarafından CAATSA kapsamında Rus savunma ve istihbarat sektörüyle yapılan “önemli mali işlem” olarak değerlendirildi.
Bu kapsamda Türkiye’ye yönelik CAATSA yaptırımları, 7 Nisan 2021 tarihinde yürürlüğe girdi.
CAATSA, ABD’nin Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası olarak biliniyor. ABD Kongresi tarafından 2017 yılında kabul edilen yasa, Rusya, İran ve Kuzey Kore ile belirli alanlarda iş yapan ülke, kurum ve kişilere yaptırım uygulanmasını öngörüyor.
CAATSA MADDELERİ NELERDİR?
CAATSA kapsamında uygulanabilecek yaptırımlar 12 başlık altında sıralanıyor. ABD Başkanı, bu yaptırımlardan en az 5’ini seçerek uygulamakla yükümlü kabul ediliyor.
Yaptırım maddeleri arasında ihracat-ithalat bankası desteğinin kesilmesi, mal ve teknoloji ihracatı ruhsatı verilmemesi, ABD mali kuruluşlarından kredi sağlanmasının engellenmesi, uluslararası mali kuruluşlardan kredi verilmemesi, döviz işlemlerinin yasaklanması ve yaptırım kapsamındaki kişi ya da kurumlarla sözleşme yapılmaması gibi başlıklar yer alıyor.
Ayrıca yaptırım kapsamına alınan kişi ya da kurumların ABD’de gayrimenkul edinmesinin yasaklanması, ABD’ye giriş yasağı uygulanması ve benzer işlevdeki üst düzey yetkililere de yaptırım getirilmesi CAATSA kapsamındaki seçenekler arasında bulunuyor.
TÜRKİYE’YE YÖNELİK YAPTIRIMLAR NE ZAMAN KALKACAK?
Trump’ın Ankara’da yaptığı açıklamalar, Türkiye’ye yönelik CAATSA yaptırımlarının kaldırılması konusunda yeni bir sürecin başlayabileceği şeklinde değerlendirildi.
ABD Başkanı’nın “artık vaktidir” ve “dostlarımıza yaptırım uygulamak istemiyoruz” sözleri, yaptırımların yakın dönemde kaldırılabileceği beklentisini artırdı.
Ancak yaptırımların kaldırılması için ABD yönetiminin resmi adım atması ve sürecin tamamlanması gerekiyor. Bu nedenle yaptırımların kalkacağı tarih konusunda henüz kesin bir takvim bulunmuyor.
