Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) bünyesindeki "Merkezin Güncesi" blogunda Fethi Öğünç ve Aysu Çelgin imzasıyla yayımlanan "2025 Yılı Hizmet Fiyatlarına Yakın Mercek" başlıklı analiz, enflasyon dinamiklerinde mal ve hizmet ayrışmasına dikkat çekti. Tüketici enflasyonunun yüzde 30,9 ile tamamlandığı 2025 yılında, mal enflasyonu yüzde 25 seviyesinde kalırken, hizmet enflasyonu yüzde 44 ile yüksek bir seyir izledi.
Analize göre, fiyat artışlarında başı çeken gruplar incelendiğinde, en yüksek artış gösteren ilk 30 kalemin 19'unun hizmet grubunda yer aldığı görüldü.
'MAHALLE ESNAFI'NDA REKABET DÜŞÜK, FİYAT YÜKSEK
Merkez Bankası'nın analizinde en dikkat çekici tespitlerden biri, "Yerel ve Rekabeti Sınırlı Hizmet Kalemleri" başlığı altında yapıldı. Bu grup; berber, kuaför, gündelikçi, veteriner, kuru temizleme ve ayakkabı tamiri gibi yerel hizmetleri kapsıyor.
Raporda, bu hizmetlerdeki fiyat katılığının nedenleri şöyle sıralandı:
Emek Yoğunluk: Bu hizmetlerin çoğu emek yoğun olduğundan, fiyatlar doğrudan hizmeti veren kişinin gelirini oluşturuyor. İşletmeciler, satın alma güçlerindeki erimeyi telafi etmek için fiyat artışına gidiyor.
Sınırlı Rekabet: Hizmetlerin mahalle ölçeğinde sunulması ve kişisel ilişkilere (örneğin mahalle berberi) dayanması nedeniyle tüketicinin "ikame" imkanı azalıyor, bu da fiyat rekabetini düşürüyor.
Talep Esnekliği: Şehir içi ulaşım gibi bazı kalemlerde fiyat artışlarına rağmen tüketici talebi devam ediyor.
TCMB analistleri, bu sektörlerde otomasyonla maliyet düşürmenin zor olduğuna ve fiyatların mal enflasyonuna kıyasla daha "yapışkan" (kalıcı) bir seyir izlediğine dikkat çekti.
EĞİTİM VE KİRA ENFLASYONU SÜRÜKLEDİ
Hizmet enflasyonunu yukarı çeken diğer iki ana blok ise "Eğitim" ve "Kira" oldu. Özellikle üniversite eğitim ücretlerinin 2019 sonuna kıyasla 15,1 kat artarak endeks içinde en çok artan kalemlerden biri olduğu vurgulandı.
Eğitimdeki artışta, geçmiş enflasyona endeksleme (geriye dönük fiyatlama) alışkanlığının etkili olduğu belirtildi. Ancak yapılan son yönetmelik değişikliğiyle fiyat artışlarının "cari yıl sonu TÜFE" tahminine bağlanmasının, dezenflasyon sürecini desteklemesi bekleniyor.
Kira tarafında ise deprem etkisi, kentsel dönüşüm ve sözleşmelerin yılda bir kez yenilenmesi gibi faktörlerin ataleti artırdığına işaret edildi.
ENFLASYONUN DÖRTTE BİRİ BU ÜÇ GRUPTAN GELDİ
Analize göre, Kira, Eğitim ve Yerel/Rekabeti Sınırlı Hizmetler grubunun 2025 sonu itibarıyla manşet enflasyona katkısı 7,8 puan oldu. Bu üç grup, tek başlarına tüketici enflasyonunun yaklaşık dörtte birini oluşturdu.
GELECEK BEKLENTİSİ: YEREL HİZMETLERDE DİRENÇ SÜREBİLİR
TCMB, önümüzdeki süreçte kira ve eğitim grubunda dezenflasyonun (fiyat artış hızının yavaşlaması) belirginleşmesini bekliyor.
Ancak kuaför, kuru temizleme ve şehir içi taşımacılık gibi yerel hizmet kalemleri için uyarı yapıldı. Analizde, "Bu kalemlerde gözlenen fiyat artışları; maliyet ve talep unsurlarına ek olarak gelir beklentileri ve piyasa yapısıyla ilişkili katılıklar barındırabiliyor" denilerek, bu grubun dezenflasyon sürecini zorlaştıran unsurlar arasında yer alabileceği kaydedildi.
