Bir yıldız ve çevresindeki gezegenlerin aynı gaz ve toz diskinden oluşması durumunda, gezegenlerin genellikle yıldızın dönüş yönüyle aynı doğrultuda hareket etmesi bekleniyor.
Ancak uluslararası bir araştırma ekibi, GJ 3090 b adlı Neptün büyüklüğündeki gezegenin ev sahibi yıldızının dönüş yönünün tersine yörüngede olduğunu belirledi.
M cüceleri olarak adlandırılan küçük ve soğuk yıldızlar, Samanyolu’ndaki yıldızların önemli bölümünü oluşturuyor. GJ 3090 b ise bu tür bir yıldızın çevresinde geriye doğru yörüngede hareket ettiği doğrulanan ilk gezegen olarak kayıtlara geçti.
YÖRÜNGE EĞİKLİĞİ 136 DERECE
Araştırmacılar, gezegenin yörüngesini üç boyutlu olarak incelemek için yakın kızılötesi spektrografı NIRPS ile elde edilen yüksek çözünürlüklü gözlemlerden yararlandı.
Yapılan ölçümlerde gezegenin yörünge eğikliğinin yaklaşık 136 derece olduğu hesaplandı. Yıldızın dönüş ekseni ile gezegenin yörünge ekseni arasındaki bu açı, GJ 3090 b'nin ters yönde hareket ettiğini doğruladı.
Araştırmanın başyazarı Dr. Andrew Winter, keşfin gezegen sistemlerinin oluşumuna ilişkin önemli sorular ortaya çıkardığını belirterek, böylesine sıra dışı bir yörüngenin nasıl oluştuğunun araştırılması gerektiğini ifade etti.
GEZEGEN BU YÖRÜNGEYİ NASIL EDİNDİ?
Araştırmada, GJ 3090 b'nin alışılmadık yörüngesinin sistemin oluşum aşamasından miras kalmış olabileceği ihtimali üzerinde duruldu.
Bilim insanlarına göre yıldız, oluşumunun ilk dönemlerinde başlangıçtaki diske göre farklı bir açıyla hareket eden ikinci bir gaz ve toz diski edinmiş olabilir. Gezegen de bu yeni materyalden oluştuysa, yıldızın dönüş yönüne ters olan yörüngesini sistemin oluşumundan itibaren korumuş olabilir.
Bu senaryo, gezegenin mevcut yörüngesini açıklamak için daha sonraki dönemlerde yaşanmış büyük bir kozmik çarpışma veya karşılaşmanın gerekli olmayabileceğini gösteriyor.
DEV BİR YOLDAŞ ARANDI, İZİNE RASTLANMADI
Araştırmacılar, gezegenin yörüngesini sonradan değiştirmiş olabilecek büyük bir dış gezegen veya yıldızın varlığını da araştırdı.
Ancak GJ 3090 sisteminde, gezegeni böylesine aşırı bir yörüngeye taşıyabilecek büyüklükte bir yoldaşa dair kanıt bulunamadı.
Bu nedenle bilim insanları, sistemin alışılmadık yapısının oluşum sürecinin başlarında şekillenmiş olabileceği ihtimalini değerlendiriyor.
GJ 3090 b, bir M cücesinin çevresinde üç boyutlu yörünge eğikliği ölçülen en küçük gezegen olma özelliğini de taşıyor. Araştırmacılar, sistemin oluşumunu daha iyi anlayabilmek için yeni gözlemlere ihtiyaç olduğunu belirtiyor.
