Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, Kazakistan’ın Türkistan şehrinde düzenlenen Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) Gayriresmi Zirvesi’nde konuşma yaptı.
Günümüzde küresel ölçekte çatışmaların arttığını, uluslararası ilişkilerde güven krizinin derinleştiğini ve küresel kurumların etkisinin zayıfladığını belirten Mirziyoyev, "Türk dünyasının entegrasyonu halklarımızın kaderini doğrudan ilgilendiren uzun vadeli stratejik bir meseledir." dedi.
Mirziyoyev, TDT'nin son yıllarda etkili bir uluslararası yapıya dönüştüğünü kaydederek, teşkilat üyesi ülkelerin toplam ekonomik büyüklüğünün 2025 itibarıyla 2,4 trilyon doları aştığını aktardı.
Dijital Türk koridoru önerisi
Zirvenin yapay zeka ve dijital kalkınma temasıyla düzenlenmesinin tesadüf olmadığını vurgulayan Mirziyoyev, Muhammed el-Harezmi, Ahmed el-Fergani, Ebu Reyhan el-Biruni ve Mirza Uluğbey gibi Türk-İslam dünyasının büyük alimlerinin matematik, astronomi ve algoritma alanındaki katkılarının bugünkü yapay zeka teknolojilerinin temelini oluşturduğunu söyledi.
Mirziyoyev, TDT bünyesinde yapay zeka alanında stratejik işbirliği ağı kurulmasını önererek, "Bölgedeki veri merkezlerini yüksek hızlı iletişim kanallarıyla birbirine bağlayacak dijital Türk Koridoru konseptinin geliştirilmesini öneriyoruz." diye konuştu.
Bu yıl Hive şehrinin "Türk Dünyası Gençlik Başkenti" ilan edildiğini anımsatan Mirziyoyev, burada genç liderler forumu ile uluslararası gençlik festivali düzenlemeye hazır olduklarını kaydetti.
Mirziyoyev, Orta Koridor'un stratejik önemine değinerek, bu koridorun Çin-Kırgızistan-Özbekistan demiryolu hattına entegre edilmesine büyük önem verdiklerini ifade etti.
İklim değişikliği ve çevre sorunlarına karşı ortak hareket edilmesi gerektiğini vurgulayan Mirziyoyev, uydu verilerine dayalı "Türk Devletleri İklim Riskleri İzleme Sistemi" kurulmasını önerdi.
Mirziyoyev, TDT bünyesinde 2027 yılının "Doğayı Koruma Yılı" ilan edilmesini teklif ederek, Semerkant’ta düzenlenecek küresel çevre ve su forumlarına aktif katılım çağrısında bulundu.
Terörizm, aşırıcılık ve siber tehditlere karşı ortak mücadele çağrısı yapan Mirziyoyev, TDT bünyesinde siber güvenlik ve dijital altyapının korunmasına yönelik "Türk Siber Güvenlik İttifakı" kurulmasını teklif etti.
Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov, Kazakistan'ın Türkistan şehrinde Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev'in ev sahipliğinde "Yapay Zeka ve Dijital Kalkınma" temasıyla düzenlenen Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) Devlet Başkanları Gayriresmi Zirvesi'ne katıldı.
Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev'e, Kazak halkının sıcak misafirperverliği ve etkinliğin üst düzey organizasyonu için en içten teşekkürlerini sunan Caparov, "Ortak tarihimizin, kültürümüzün ve manevi mirasımızın sembolü olan kadim Türkistan şehrinin, bugünkü görüşmeler için son derece verimli bir platform olacağına inanıyorum." ifadesini kullandı.
Caparov, "Türk Devletleri Teşkilatının faaliyetleri, Kırgızistan için özel bir öneme sahiptir. Teşkilatın artan potansiyeli ve prestiji, dostluğumuzun ve birliğimizin gücünü açıkça göstermektedir." diye konuştu.
"Yapay Zeka ve Dijital Kalkınma" temasıyla toplandıklarını belirten Caparov, sözlerini şöyle sürdürdü:
"Dünya, derin değişimlerin eşiğinde. Teknolojilerin yaşamlarımızı ne kadar hızlı değiştirdiği açıkça ortada. Dijital dönüşüm ve yapay zeka, ekonomiyi, eğitimi, sağlık hizmetlerini ve sosyal yaşamın tüm alanlarını etkiliyor. Bugün, uzmanlaşmış kaynakların geliştirilmesi sadece bölgeler için değil, teknoloji ve yapay zeka için de gerçekleşiyor. Bu bağlamda Türk Devletleri Teşkilatının jeo-ekonomik ve teknolojik bir merkez olarak kendini kurma konusunda iyi fırsatları bulunmaktadır."
Caparov, Türk coğrafyasında yapay zeka ve dijitalleşmenin gelişmesinden duyduğu memnuniyete işaret ederek, "Bu alanda işbirliğini güçlendirme zamanıdır. Bilgi alışverişi ve teknolojik entegrasyon sayesinde modern dünyanın gereksinimlerini karşılayabiliriz. Ortak inovasyon potansiyelimiz, yeni ekonomik fırsatlar yaratacak ve bölgeyi küresel bir teknoloji merkezi haline getirecektir." değerlendirmesinde bulundu.
Dijital Kanun yürürlüğe girdi, nüfusun yüzde 80'i çevrim içi hizmet alıyor
Kırgızistan'ın yapay zeka, finansal teknolojiler ve dijital dönüşüm alanında attığı adımlara değinen Caparov, ülkede dijital ortamların yasal çerçevesini belirleyen Kırgızistan Dijital Kanunu'nun 2026 yılı itibarıyla resmen yürürlüğe girdiğini anlattı.
Caparov, kamu hizmetlerinin dijitalleştirilmesinde tarihi başarılara imza atıldığını vurgulayarak, "Ülkenin dijital yüzü olan Kuzey Portalı (portal.tunduk.kg) üzerinden vatandaşlar 195 kamu hizmetine tamamen çevrim içi erişebiliyor. Pasaport işlemlerinden gayrimenkul ve otomobil alım-satımına kadar tüm işlemler, evden çıkmadan cep telefonuyla kolayca halledilebiliyor. Portal, 16-75 yaş aralığındaki ülke nüfusunun yüzde 80'i tarafından aktif olarak kullanılıyor." diye konuştu.
Son 5 yılda vatandaşlara sunulan elektronik hizmet sayısı 67 milyona ulaşırken, bu hizmetlerin 12 milyondan fazlasının sadece son 4 ayda gerçekleştirildiğini aktaran Caparov, dijital entegrasyonun derinliğini gösteren verilerde, devlet kurumlarının elektronik işlem hacminin 5 milyarı, devlet ile iş dünyası arasındaki işlemlerin de 1 milyar 700 milyonu aştığını bildirdi.
Caparov, dijital dönüşümün eğitim sektörüne de yansıdığını, böylece üniversitelerde yapay zeka, dijital hukuk ve blok zincir teknolojileri alanlarında yeni lisans ve yüksek lisans programlarının başlatıldığını anlattı.
Küresel teknolojik trendlerle uyum sağlamak adına yapay zeka endüstrisini geliştirmek, devlet, iş dünyası ve bilim camiası arasındaki koordinasyonu sağlamak amacıyla Ulusal Yapay Zeka Geliştirme Konseyi'ni kurduklarını belirten Caparov, "Şu anda yapay zeka için müstakil bir yasal çerçeve ve altyapı geliştiriyoruz. Yenilikçi projelerin hayata geçirileceği Ulusal Yapay Zeka Merkezi için de çalışmaları aktif sürdürüyoruz." dedi.
Caparov, sanal para birimleri ve tokenleştirilmiş varlıklar gibi küresel finansal değişimleri yakından takip ettiklerini, bu güçlü dijital ve entelektüel altyapıyla finansal teknolojiler (FinTek) alanında da yeni mekanizmaları hayata geçirmeye hazırlandıklarını kaydetti.
Kırgızistan'da yeni dijital finansal yöntemleri uygulamaya koymak ve sanal varlık sektörü oluşturmak için pratik adımlar atıldığını belirten Caparov, sanal varlık sektörünü geliştirmek ve kripto paraların güvenli kullanımı için yasal normlar oluşturmak amacıyla Cumhurbaşkanlığı bünyesinde bir ulusal konseyin kurulduğunu ifade etti.
Caparov, Uluslararası Chainalysis endeksine göre, Kırgızistan'ın şu anda kripto para birimlerini kabul etme ve bunlarla çalışma açısından dünyada 19. sırada yer aldığını aktardı.
Kırgızistan ve Türkiye, aranan kişilerin takibi ile anlık bilgi alışverişi yapmaya hazırlanıyor
Caparov, Kırgızistan ve Türkiye'nin, Türk Devletleri Teşkilatı bünyesinde suçla mücadele amacıyla özel bir konsey kurulmasını ve aranan kişilerin takibi ile anlık bilgi alışverişini sağlayacak ortak bir dijital sistemin hayata geçirilmesini öngören anlaşma taslağı geliştirdiğini, söz konusu anlaşmanın eylülde Astana'da düzenlenecek Türk Devletleri Teşkilatı İçişleri Bakanları Toplantısı'nda imzalanmasının hedeflendiğini bildirdi.
Bişkek'te 23 Nisan'da düzenlenen Türk Devletleri Teşkilatı Ulaştırma Bakanları Toplantısı'nda, Kırgızistan'ın öncülüğünde uluslararası yük taşımacılığında elektronik ek belge uygulamasına geçilmesini sağlayan mutabakat zaptının imzalandığını hatırlatan Caparov, taraflara şükranlarını iletti.
Caparov, modern, kapsamlı ve etkileşimli dijital teknolojiler kullanılarak bir dijital müze portalı oluşturulmasını önerdi, Kırgızistan olarak yaklaşık bir yıl önce elektronik imzaların karşılıklı tanınmasına ilişkin bir anlaşma taslak projesine destek verilmesini de istedi.
Cumhurbaşkanı Caparov, 2026 FIFA Dünya Kupası'na katılan kardeş ülkeler Türkiye ve Özbekistan'ı tebrik ederek başarılar dilerken, eylülde Kırgızistan'ın ev sahipliğinde düzenlenecek "6. Dünya Göçebe Oyunları"na üye ülkelerin delegasyon ve sporcularını davet etti.
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman, Kazakistan'ın Türkistan kentinde yapılan Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) Devlet Başkanları Konseyi Gayriresmi Zirvesi’ne katıldı.
Erhürman, burada yaptığı konuşmada, Türk dünyasının manevi başkenti Türkistan'da diğer Türk devletlerinin liderleriyle bir araya gelmekten duyduğu mutluluğu ifade ederek, zirveye ev sahipliği yapan Kazakistan'a ve Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev'e teşekkürlerini iletti.
Tufan Erhürman, Türk Devletleri Teşkilatındaki birlikteliğin yalnızca diplomatik bir destek değil, aynı zamanda Kıbrıs Türk halkının yalnız olmadığını gösteren güçlü bir dayanışma mesajı olduğunu dile getirdi.
Hoca Ahmet Yesevi'ye atıfla "Birlik olan yerde dirlik vardır." diyen Erhürman, "Bugün burada 'Yapay Zeka ve Dijital Kalkınma' teması altında gerçekleştirilen istişareler, yalnızca teknolojik dönüşümün değil, aynı zamanda ortak geleceğimizin de şekillenmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Türk Devletleri Teşkilatı çatısı altında çok daha güçlü iş birlikleri kurulabileceğine inanıyor ve ilişkilerimizin her alanda daha da güçlendirilmesini arzu ediyoruz." ifadelerini kullandı.
"KKTC Türk devletlerinin Doğu Akdeniz ile buluşmasını sağlayabilecek önemli bir merkez olma potansiyeline sahip"
Erhürman, genç ve dinamik nüfusu ile KKTC'nin, yükseköğretim kapasitesi ve stratejik coğrafi konumuyla, Türk devletlerinin Doğu Akdeniz ile buluşmasını sağlayabilecek önemli bir merkez olma potansiyeline sahip olduğunu vurguladı.
Kıbrıs Türk halkının, uzun yıllardan beri bilim, spor, kültür, ekonomi, ticaret, ulaşım ve uluslararası temaslar dahil hayatın tüm alanlarında karşı karşıya kaldığı kısıtlamaların "bir halkın bir bütün olarak temel insan haklarının sınırlandırılması" anlamına geldiğine dikkati çeken Erhürman, "Kıbrıs Türk tarafının ortaya koymuş olduğu tüm yapıcı çaba ve samimi çözüm iradesine rağmen hala izolasyona maruz bırakılması kabul edilebilir değildir. Oysa Kıbrıs Türk halkı, insan hakları, demokrasi ve hukukun üstünlüğü gibi evrensel değerleri özümsemiş bir halk olarak, adada adil ve kalıcı bir çözüme ulaşılmasına yönelik çözüm ve uzlaşı iradesini her dönemde açık bir biçimde ortaya koymuştur." dedi.
