ABD'de 13 Kasım Cuma günü hava trafik kontrol merkezlerinin iletişim altyapısında meydana gelen arıza, ülke genelinde büyük bir ulaşım krizine neden oldu. ABD Federal Havacılık İdaresi (FAA), uçuş güvenliğini sağlamak amacıyla ülke genelindeki havalimanlarından uçak kalkışlarını geçici olarak durdurdu.
BBC'nin haberine göre, yerel saatle 15.54'te alınan karar, 20.15'te kaldırıldı. Yaklaşık 4 saat 21 dakika süren durdurma kararı, 11 Eylül 2001 saldırılarından bu yana ülkede gerçekleştirilen en uzun uçuş durdurma uygulaması oldu.
8 BİN UÇUŞ İPTAL EDİLDİ, 8 BİN 500 SEFER GECİKTİ
Uçuş takip platformu FlightAware'in verilerine göre cuma günü ABD genelinde 8 bin 500'den fazla uçuş gecikirken yaklaşık 8 bin sefer iptal edildi.
Uçuşları durdurma kararı alındığında Amerikan hava sahasında 3 bin 500'den fazla uçak bulunuyordu.
Havada bulunan uçakların bir bölümü alternatif havalimanlarına yönlendirilirken, bazıları planlanan varış noktalarına ulaşabildi.
Krizin ardından çok sayıda yolcu havalimanlarında mahsur kaldı. Uçuş ekiplerinin ve uçakların farklı noktalarda kalması nedeniyle hava ulaşımındaki aksaklıkların birkaç gün daha sürebileceği belirtildi.
TÜRKİYE'DEN ABD'YE UÇUŞLAR DA ETKİLENDİ
ABD'deki kriz, ülke dışından yapılan uçuşları da etkiledi.
Avrupa hava trafik yönetim kuruluşu Eurocontrol, FAA'nın talebi üzerine üye ülkelerden ABD'ye gerçekleştirilecek uçuşları geçici olarak durdurdu.
Türkiye'nin de aralarında bulunduğu 42 ülkeyi kapsayan uygulama, Avrupa'dan ABD'ye seyahat eden yolcuların planlarını etkiledi.
Londra Heathrow Havalimanı'ndan bazı ABD uçuşları iptal edilirken, Avustralya'nın Sydney Havalimanı'nda da ABD bağlantılı seferler durduruldu.
Air Canada, ABD ile Kanada arasındaki bazı uçuşlarını iptal etti.
ABD'li hava yolu şirketlerinden JetBlue cuma akşamı kalan iç hat seferlerini durdururken, Delta ve United Airlines kademeli olarak operasyonlarına yeniden başladı.
KRİZİN NEDENİ ORTAYA ÇIKTI: ESKİ SİSTEM AŞIRI YÜKLENDİ
ABD Ulaştırma Bakanı Sean Duffy, sorunun hava trafik kontrol merkezlerinde kullanılan eski iletişim altyapısından kaynaklandığını açıkladı.
Duffy, eski nesil analog sistemlerdeki anahtar ve yönlendiricilerin aşırı veri yüklenmesi nedeniyle işlevlerini sağlıklı biçimde yerine getiremediğini belirtti.
Bu durumun hava trafik kontrol merkezlerinin iletişim ve radar sistemlerinde istikrarsızlığa yol açtığını ifade eden Duffy, uçuşların güvenlik amacıyla durdurulduğunu söyledi.
Ulaştırma Bakanı, hava trafik kontrol altyapısının tamamen yenilenmesi için yaklaşık 50 milyar dolarlık yatırım gerektiğini dile getirdi.
"SİBER SALDIRI VEYA MICROSOFT KESİNTİSİYLE BAĞLANTISI YOK"
ABD İç Güvenlik Bakanı Markwayne Mullin, yaşanan krizin bir siber saldırı sonucu meydana geldiğine ilişkin herhangi bir bulguya rastlanmadığını açıkladı.
Mullin, hava trafik sistemindeki arızanın Microsoft'un küresel çapta yaşadığı hizmet kesintisiyle de bağlantılı olmadığını belirtti.
Yetkililer, eski hava trafik kontrol altyapısına yeni teknolojilerin entegre edilmesi sırasında ortaya çıkan aşırı yüklenmenin krizde etkili olduğunu ifade etti.
Uçuşların durdurulmasının yolcu güvenliğini korumak amacıyla alınmış önleyici bir tedbir olduğu vurgulandı.
2023'TE DE BENZER BİR KRİZ YAŞANMIŞTI
ABD'de hava ulaşımı daha önce Ocak 2023'te de büyük bir teknik arıza nedeniyle durdurulmuştu.
O dönemde pilotlara yönelik uçuş güvenliği bildirimlerini sağlayan NOTAM sisteminde yaşanan arıza nedeniyle uçuşlar yaklaşık 1 saat 52 dakika boyunca gerçekleştirilememişti.
Söz konusu kesinti yaklaşık 9 bin 500 uçuşta gecikmeye ve 1.300 seferin iptaline yol açmıştı.
13 Kasım'daki yeni arıza ise hem uygulanan uçuş durdurma süresi hem de iptal edilen sefer sayısı bakımından daha geniş çaplı bir krize neden oldu.
TÜRKİYE'DE UÇUŞU İPTAL EDİLEN VEYA GECİKEN YOLCULARIN HAKLARI NELER?
ABD'deki gelişmelerin ardından Türkiye'den yurt dışına seyahat eden yolcuların hangi haklara sahip olduğu da önem kazandı.
Türkiye'de hava yolu yolcularının hakları, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünün (SHGM) yürüttüğü Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik (SHY-YOLCU) kapsamında düzenleniyor.
Yönetmelik, Türk hava yolu şirketlerinin Türkiye'ye ve Türkiye'den gerçekleştirdiği uçuşları kapsıyor. Yabancı hava yolu şirketleri açısından ise Türkiye'den yapılan uçuşlara uygulanıyor.
Dolayısıyla ABD'den Türkiye'ye yabancı bir hava yolu şirketiyle seyahat eden yolcular için Türk mevzuatı otomatik olarak geçerli olmayabiliyor.
UÇUŞ İPTAL EDİLİRSE BİLET ÜCRETİ GERİ ALINABİLİR Mİ?
SHY-YOLCU Yönetmeliği'nin 9. maddesine göre, kapsam dahilindeki uçuşu iptal edilen yolculara seçenek sunulması gerekiyor.
Yolcu, bilet ücretinin iadesini talep edebiliyor veya benzer taşıma şartlarında mümkün olan en erken tarihte alternatif uçuşa yönlendirilmeyi tercih edebiliyor.
Uygun koltuk bulunması şartıyla yolcunun tercih edeceği daha sonraki bir tarihe uçuş değişikliği yapılması da mümkün.
Yönetmeliğe göre bilet ücreti iadesinin en geç yedi gün içinde gerçekleştirilmesi gerekiyor.
UÇUŞ GECİKİRSE YEMEK VE OTEL HAKKI VAR MI?
Türkiye'deki düzenlemeye göre belirli süreleri aşan gecikmelerde hava yolu şirketinin yolculara ücretsiz hizmet sunması gerekiyor.
İç hatlarda ve 1.500 kilometreye kadar olan uçuşlarda iki saat, 1.500-3.500 kilometre arasındaki uçuşlarda üç saat, daha uzun uçuşlarda ise dört saatlik gecikme beklendiğinde yardım yükümlülüğü doğuyor.
Gecikmenin süresine göre içecek, yemek ve iletişim imkânı sağlanması gerekiyor.
Geceyi havalimanında geçirmek zorunda kalan yolculara uygun konaklama imkânı ve otel ile havalimanı arasındaki ulaşım da sunulmak zorunda.
Gecikmenin en az beş saate ulaşması halinde yolcu, yönetmelikte öngörülen koşullarla bilet ücretinin iadesini tercih edebiliyor.
UÇUŞ GECİKMESİ İÇİN NE KADAR TAZMİNAT ÖDENİYOR?
10 Aralık 2024'te yapılan yönetmelik değişikliğiyle teknik ve operasyonel nedenlerden kaynaklanan ve yolcunun son varış yerine üç saat veya daha fazla gecikmeyle ulaşmasına yol açan durumlarda tazminat hakkı düzenlendi.
Koşulları karşılayan uçuşlar için belirlenen tutarlar şöyle:
- İÇ HAT UÇUŞLARI: 100 avro
- 1.500 KİLOMETREYE KADAR DIŞ HAT UÇUŞLARI: 250 avro
- 1.500-3.500 KİLOMETRE ARASI DIŞ HAT UÇUŞLARI: 400 avro
- 3.500 KİLOMETREDEN UZUN DIŞ HAT UÇUŞLARI: 600 avro
Tazminatın Türk lirası karşılığı, ödemenin yapıldığı günün Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz satış kuru üzerinden hesaplanıyor.
Ancak hava trafik kontrol sistemindeki olağanüstü aksaklıklar gibi hava yolu şirketinin kontrolü dışındaki durumlarda, şirket gerekli koşulları kanıtladığında nakdi tazminat yükümlülüğü doğmayabiliyor.
Bu nedenle ABD'deki FAA kaynaklı kesinti, etkilenen bütün yolcular için otomatik olarak 600 avro tazminat hakkı anlamına gelmiyor.
Buna karşılık iptal edilen uçuşlarda bilet iadesi veya alternatif uçuş seçenekleri ile uygun durumlarda bakım ve konaklama hakları devam ediyor.
HAVA YOLU ŞİRKETİ HAKKINIZI KARŞILAMAZSA NEREYE BAŞVURABİLİRSİNİZ?
Türkiye'deki düzenlemeye göre yolcuların öncelikle ilgili hava yolu şirketine yazılı başvuruda bulunması gerekiyor. Şirketin 10 gün içerisinde cevap vermemesi veya verilen cevabın yeterli bulunmaması halinde Sivil Havacılık Genel Müdürlüğüne başvuru yapılabiliyor.
Başvurular SHGM'nin yolcu hakları sistemi üzerinden gerçekleştirilebiliyor.
Yolcuların biletlerini, rezervasyon bilgilerini, iptal veya gecikme bildirimlerini ve yaptıkları zorunlu harcamalara ilişkin belgeleri saklamaları önem taşıyor.
ABD'deki hava trafik krizinin ardından seferler yeniden başlatılmış olsa da yolcuların seyahatlerinden önce hava yolu şirketlerinin güncel uçuş duyurularını kontrol etmeleri gerekiyor.
