Ağır çalışma koşulları ve mesleki riskler nedeniyle yıpranmaya maruz kalan çalışanlar, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) mevzuatındaki fiili hizmet süresi zammından yararlanabiliyor. Kamuoyunda “yıpranma payı” olarak bilinen uygulama, belirli meslek gruplarına normal çalışma sürelerinin üzerine ilave prim günü kazandırıyor. Bu süre, gerekli koşulların yerine getirilmesi halinde emeklilik yaşının düşürülmesinde de etkili oluyor.
MESLEK GRUBUNA GÖRE EK PRİM GÜNÜ DEĞİŞİYOR
Düzenleme kapsamında çalışanların elde edeceği ilave süre, yaptıkları işin niteliğine ve taşıdığı risk düzeyine göre belirleniyor. Her 360 günlük çalışma karşılığında 60, 90 veya 180 gün ek hizmet süresi verilebiliyor.
Yıpranma payından yararlanan meslek grupları arasında öne çıkanlar şöyle:
-
Yeraltı maden işçileri: Yıllık 180 gün ilave hizmet süresi kazanıyor. Yaş indirimi belirli koşullarla 5 yıla kadar çıkabiliyor.
-
TSK, Emniyet, Sahil Güvenlik ve MİT personeli: Genel uygulama kapsamında yılda 90 gün ek prim hakkından yararlanıyor.
-
Gazeteciler ve ağır sanayi çalışanları: Basın kartı sahibi gazeteciler ile demir-çelik, çimento, cam ve döküm sektörlerinde çalışanlara yılda 90 güne kadar ilave süre veriliyor.
-
Sağlık personeli ve itfaiyeciler: Hekim, hemşire, eczacı, teknisyen ve itfaiye çalışanları gibi belirli görevlerde bulunanlara yılda 60 gün ek hizmet süresi tanınıyor.
-
Radyasyon görevlileri: Radyoaktif maddelerle temas edilen alanlarda çalışan teknik ve sağlık personeli, mevzuatta belirlenen oranlarda bu haktan faydalanabiliyor.
KAZANILAN PRİM GÜNÜNÜN TAMAMI YAŞTAN DÜŞÜLMÜYOR
Yıpranma payıyla elde edilen ilave prim günlerinin tamamı doğrudan emeklilik yaşından düşülmüyor. Yaş indiriminin uygulanabilmesi için fiili hizmet süresi zammı kapsamındaki işlerde belirli bir süre çalışılması gerekiyor.
Genel kural olarak yaş haddinden indirim yapılabilmesi için en az 3 bin 600 gün fiili çalışma şartı aranıyor. Gerekli koşullar sağlandığında kazanılan ilave hizmet süresinin yarısı emeklilik yaşından düşülüyor.
Genel uygulamada yaş indiriminin üst sınırı 3 yıl olarak belirtilirken yeraltı maden işçilerinde bu süre 5 yıla kadar çıkabiliyor.
EMEKLİLİK TARİHİNİ SİGORTA BAŞLANGICI DA ETKİLİYOR
Fiili hizmet süresi zammının emeklilik tarihine sağlayacağı katkı, her çalışan için aynı olmuyor. Sigortalının 4A veya 4C statüsünde bulunması, ilk sigorta giriş tarihi ve tabi olduğu geçiş hükümleri hesaplamada belirleyici rol oynuyor.
Çalışanın kazandığı ilave prim günleri, işveren tarafından SGK'ya bildirilen fiili hizmet süresi zammı kodları üzerinden kayıt altına alınıyor. Bu nedenle emeklilik yaşına ve prim gününe ilişkin hesaplamada kişinin çalışma geçmişi ile sigorta kayıtlarının birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.
