Avrupa Parlamentosu’nun (AP) yayımladığı son raporda, kamuoyunda "gri pasaport" olarak bilinen hizmet pasaportlarının suistimal edilmesine karşı Ankara'ya çok sert bir uyarı yapıldı. Raporda, usulsüzlüklerin devam etmesi halinde Avrupa Birliği'nin gri pasaport sahiplerine Schengen Bölgesi'nde tanınan serbest dolaşım hakkını askıya alabileceği veya tamamen kaldırabileceği vurgulanırken; kalıcı çözümün ayrıcalıklı pasaportlar dağıtmak değil, vize serbestisi için kalan 6 kriteri tamamlamak olduğu belirtildi.
AP Türkiye raporu taslağında ilk kez isim verildi: 5 yıl sonra gelen laiklik uyarısı ve yaptırım çağrısıBBC’nin aktardığı rapora göre AP, Türkiye’nin tüm vatandaşların yararlanabileceği genel bir vize serbestisi çerçevesi için gerekli adımları atmadığını savundu. Buna karşılık, sayısı tam olarak bilinmeyen hizmet pasaportlarının amacı dışında kullanılmasından duyulan rahatsızlık da rapora yansıdı.
“VİZE SERBESTİSİ İÇİN ADIM ATIN” ÇAĞRISI
Raporda, Türk vatandaşlarının Schengen vizesi başvurularında randevu bulmakta zorlandığı, ret oranları ve uzun bekleme süreleri nedeniyle ciddi mağduriyet yaşadığına dikkat çekildi.
Ancak Avrupa Parlamentosu, bu sorunun kalıcı çözümünün özel, hizmet ya da diplomatik pasaportlar üzerinden sınırlı muafiyet alanları yaratmak değil, vize serbestisi yol haritasındaki eksik kriterlerin tamamlanması olduğunu vurguladı.
AP’nin yaklaşımına göre, Türkiye kalan kriterleri yerine getirdiğinde süreç yeniden canlandırılabilir ve tüm biyometrik pasaport sahibi Türk vatandaşları için Schengen bölgesine kısa süreli vizesiz seyahat imkânı gündeme gelebilir.
KALAN 6 KRİTER NE?
Türkiye ile AB arasında 2013’te başlatılan Vize Serbestisi Diyaloğu kapsamında toplam 72 kriter belirlenmişti.
Türkiye bu kriterlerin büyük bölümünü karşıladı ancak altı başlıkta ilerleme beklentisi sürüyor.
Vize serbestisi için tamamlanması beklenen başlıklar şöyle:
Terörle mücadele yasasının AB standartlarıyla uyumlu hale getirilmesi, Europol ile operasyonel işbirliği anlaşması imzalanması, GRECO’nun yolsuzlukla mücadele tavsiyelerinin uygulanması, kişisel verilerin korunmasına ilişkin yasal düzenlemelerin AB standartlarına yaklaştırılması, suç bağlantılı konularda tüm AB üyeleriyle adli işbirliği yapılması ve Geri Kabul Anlaşması’nın tüm unsurlarıyla uygulanması.
Bu başlıklar, uzun süredir Türkiye-AB hattında vize serbestisi sürecinin kilitlendiği alanlar olarak görülüyor.
HİZMET PASAPORTU RAHATSIZLIĞI
Raporda dikkat çeken başlıklardan biri de hizmet pasaportlarının kullanımı oldu.
AP, Türkiye’de genel vize serbestisi süreci tamamlanmadan, bazı gruplara resmi pasaportlar üzerinden Schengen’e vizesiz erişim sağlanmasını sorunlu buluyor.
Bu çerçevede, sayısı tam olarak bilinmeyen hizmet pasaportlarının amacı dışında kullanılmasından duyulan rahatsızlık dile getirildi.
Geçmiş yıllarda bazı belediyeler ve kamu kurumları üzerinden hizmet pasaportuyla yurt dışına çıkıp geri dönmeyen kişilere ilişkin iddialar da gündeme gelmişti. Bu nedenle AB tarafında, resmi pasaportların gerçek görev ve hizmet amacı dışında kullanılıp kullanılmadığına ilişkin hassasiyetin arttığı belirtiliyor.
“RESMİ PASAPORT ÇÖZÜM DEĞİL”
Türkiye’de Schengen vizesi almanın giderek zorlaşması, son dönemde yeşil pasaport ve hizmet pasaportu tartışmalarını da büyüttü.
Bazı meslek gruplarına yeşil pasaport verilmesi ya da resmi pasaport kapsamının genişletilmesi, vize krizine geçici çözüm olarak tartışılıyor.
Ancak AP raporunda öne çıkan mesaj, bu tür sınırlı ayrıcalıkların geniş toplum kesimlerinin yaşadığı sorunu çözmeyeceği yönünde.
Rapora göre asıl çözüm, Türkiye’nin vize serbestisi yol haritasındaki eksik kriterleri tamamlaması ve sürecin tüm vatandaşları kapsayacak şekilde ilerletilmesi.
TÜRK VATANDAŞLARI VİZE KRİZİNDEN ŞİKÂYETÇİ
Son yıllarda Türk vatandaşlarının Schengen vizesi başvurularında yaşadığı randevu sorunu, yüksek ret oranları, uzun bekleme süreleri ve artan maliyetler kamuoyunda sıkça tartışılıyor.
Özellikle öğrenciler, iş insanları, akademisyenler, sanatçılar ve aile ziyareti için Avrupa’ya gitmek isteyenler, vize süreçlerinin öngörülemez hale geldiğini belirtiyor.
AP raporunda da Türk vatandaşlarının vize taleplerinde yaşadığı sorunlardan üzüntü duyulduğu, AB üyesi ülkelerin vize başvurularına ayrılan kaynakları artırması ve özellikle ticari faaliyetler ile Erasmus öğrencileri için kolaylaştırıcı adımlar atması gerektiği ifade edildi.
SORUMLULUK ANKARA’DA MESAJI
Raporda, vize serbestisi sürecindeki tıkanıklıkta Türkiye’nin kalan kriterleri tamamlamamasının belirleyici olduğu görüşü öne çıktı.
AP, Türkiye’nin bu alanda ilerleme kaydedilmemesinden AB’yi sorumlu göstermesinden duyduğu rahatsızlığı da dile getirdi.
Bu yönüyle rapor, Ankara’ya “vize serbestisi için top sizde” mesajı verirken, AB ülkelerine de mevcut Schengen başvurularında yaşanan sıkışıklığı azaltmak için daha fazla kaynak ayırma çağrısı yaptı.
SÜREÇ 2013’TE BAŞLAMIŞTI
Türkiye ile AB arasında Vize Serbestisi Diyaloğu, 16 Aralık 2013’te Geri Kabul Anlaşması ile birlikte başlatılmıştı.
Sürecin tamamlanması halinde Türk vatandaşlarının, Schengen bölgesine 180 gün içinde 90 günü aşmamak kaydıyla vizesiz seyahat edebilmesi hedefleniyordu.
Ancak aradan geçen yıllara rağmen kalan kriterler tamamlanmadığı için vize serbestisi yürürlüğe girmedi.
AP raporu, Türkiye-AB hattında vize krizinin yalnızca teknik bir seyahat sorunu değil; hukuk, temel haklar, güvenlik işbirliği, geri kabul ve kamu yönetimi başlıklarıyla doğrudan bağlantılı siyasi bir dosya olduğunu bir kez daha ortaya koydu.
