Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in Haziran 2023’te "Türkiye’nin rasyonel bir zemine dönme dışında bir seçeneği kalmamıştır" sözleriyle başlattığı dezenflasyon programı üçüncü yılını doldurdu.
Ekonomim yazarı Alaattin Aktaş, köşesinde bu üç yıllık dönemin ekonomik bilançosunu değerlendirdi.
Aktaş'ın analizine göre, yıllık enflasyon bazında kağıt üzerinde bir düşüş yaşansa da vatandaşın sırtındaki birikimli zam yükü devasa boyutlara ulaştı.
Şimşek görevi devraldığında yüzde 40 seviyesinde olan yıllık enflasyon, üç yılın sonunda yüzde 33'e geriledi. Ancak asıl çarpıcı tablo, fiyatlar genel düzeyindeki toplam artışta ortaya çıktı.
3 YILLIK ENFLASYON FATURASI: YÜZDE 215
TÜİK verilerine dayandırılan analize göre, enflasyonun düşmesi vaadiyle geçen bu üç yıllık sürede fiyatlar genel düzeyi tam yüzde 215 oranında artış gösterdi. Bir başka deyişle, Haziran 2023'te 100 TL olan bir mal veya hizmetin fiyatı bugün itibarıyla 315 TL'ye çıktı. Üç yıllık dönemin enflasyon performansı yıllara göre incelendiğinde; Haziran 2023 ile Mayıs 2024 arasındaki ilk yılda enflasyon yüzde 75,45 olarak gerçekleşti. İkinci yılda bu oran yüzde 35,41'e inerken, içinde bulunduğumuz mayıs ayı itibarıyla son bir yıllık enflasyon yüzde 32,61 seviyesinde kaldı.
OKUMA, BARINMA VE YEME İÇME CEP YAKTI
Yüzde 215'lik oran genel ortalamayı ifade ederken, temel ihtiyaç kalemlerindeki zamlar bu ortalamayı adeta ikiye katladı. TÜFE ana sektörleri içinde son üç yılda vatandaşı en çok zorlayan grup yüzde 428'lik devasa artışla eğitim oldu. Eğitimi, yüzde 371 oranındaki fiyat artışıyla konut ve barınma harcamaları izledi. Üçüncü sırada ise yüzde 248'lik zam oranıyla lokanta ve konaklama harcamaları yer aldı.
ZAM ŞAMPİYONU YÜKSEKÖĞRETİM ÜCRETLERİ OLDU
Ana grupların altındaki detaylı harcama kalemlerine inildiğinde tablonun vahameti daha da netleşti. Son üç yılın en çok zam gören hizmeti, eğitim grubunun altında yer alan yükseköğretim ücretleri oldu. Üniversite eğitim maliyetleri bu dönemde tam yüzde 683 oranında artarak zam şampiyonu unvanını aldı. Köprü ve otoyol geçiş ücretleri yüzde 556'lık artışla ikinci sırada yer alırken, vatandaşın en büyük gider kalemlerinden olan ve TÜFE sepetinde kritik bir ağırlığa sahip bulunan gerçek kira bedellerindeki üç yıllık resmi artış yüzde 524 olarak kayıtlara geçti.
ESKİ DÖNEMLE YENİ DÖNEMİN KIYASLAMASI
Yazısında Mehmet Şimşek'in "rasyonel zemin" öncesi olarak işaret ettiği ve faiz indirimlerinin başladığı Ekim 2021 ile Mayıs 2023 arasındaki dönemle kendi yönetimindeki son üç yılı kıyaslayan Aktaş, aylık ortalama enflasyon verilerine dikkat çekti. Faiz indirimlerinin uygulandığı yirmi aylık dönemin aylık ortalama fiyat artışı yüzde 4,2 iken, son üç yılın aylık ortalama artışı yüzde 3,2 olarak gerçekleşti. Son bir yıllık dönemde aylık ortalama fiyat artışının yüzde 2,38’e indiğini belirten Aktaş, bu oranın da makul kabul edilemeyeceğini vurgulayarak uygulanan dezenflasyon programının beklenen başarıya ulaşamadığının altını çizdi.
