Bilmem, uzun yıllar boyunca sadece ülkemizde değil dünyada en çok satan kitaplar arasında yer alan ‘Kelebek’ romanını okudunuz mu?

Images-339

Veya filmini seyrettiniz mi?

Vikipedi’den aktarayım

“Hiç işlemediği bir suçtan müebbet kürek mahkûmu olan Henri Charriere isimli Kelebek lakaplı Fransız vatandaşının mahkûmluğu sırasında yaşadığı olayları anlattığı kitaptır. Henri Charriere bu kitapta kürek cehenneminde yaşadıklarını, kaçma girişimlerini ve aklınıza bile gelemeyecek değişiklikteki olayları kaleme almıştır. Gerçek bir yazar olmayan Henri Charriere'in bu kadar akıcı ve samimi bir üslupla yazması da gerçekten takdire değerdir, kitap tüm dünyada ve Fransa'da uzun süreler en çok satan kitaplardan biri olmuş ve yazarına büyük başarılar getirmiştir. Kitap çok beğenildiği için daha sonra filmi de çekilmiştir.”

Nazım Sılacı’nın ‘Asılı Kalan Hayatlar’ kitabını okuyup bitirdiğimde aklıma yıllar önce okuduğum bu yapıt geldi.

1980’i az buçuk yaşayan biri olarak, idam alıp cezası onaylanan Nazım Sılacı’nın Mamak ve Sinop’ta çektiklerini yeniden okuyunca (Birinci baskısını da okumuş, bir yazı da kaleme almıştım) siyasal iktidarların muhaliflerine yaptıkları zulümlerin ölçüsü yok bu topraklarda diye düşündüm.

Zalimlikte bile sınır tanımayan bir insan(!) profiline sahibiz.

(Bugün de öyle değil mi? TELE1’in sahibi Merdan Yanardağ’a suç bulamayınca, casusluk kılıfı uyduruldu, aylardır hapiste. Halk TV’ye el konuldu. Son olarak Sözcü TV hedeflerindeydi, onu da susturdular. Siyasal İslam’ın zulümlerinin sonu gelmeyecek gibi).

Whatsapp Image 2026 11 17 At 14.24.40 (1)-1

Kitabın girişinde Nazım Sılacı, durumunu şöyle anlatır:

“12 Eylül bir yangın yeriydi. Ve kitabın yazarı tam ortasındadır. Üstüne üstlük arkadaşı ile birlikte idam cezası almıştır, infazı beklenmektedir. Hıdır Aslan ile İlyas Has idam edilmiş, infaz kararlarının onanması için sıra Meclis’te kendilerine gelmiştir. İnfazları an meselesidir. Zira süreç infazları için apar topar hücrelerinden alınmalarıyla başlar. Siyasi insanların idam günceleri gibi geçmek bilmeyen geceleri, günleri, ayları, yılları biriktirerek devam eder.”

(Sayfa 8).

****

İşte o süreç aynı zamanda dayakların, işkencelerin, aç ve susuz bırakmanın sürecidir aynı zamanda…

12 Eylül 1980 darbesinden sonra Bursa’da yakalanıp, Gölcük Askeri Cezaevi’ne konulan Nazım Sılacı, dönemin işkence merkezlerinden Mamak Cezaevi’ne götürülür.

Kendi ağzından dinleyelim yaşadıklarını:

“Mamak kapısından B-2 koğuşuna tam 7 saatte ulaşabilmiştik. Her kapısı barikatlarla güçlendirilmiş bir cephedeydik sanki… Oraları geçerken vatan sevgisi ile coşmuş askerler ellerindeki copları Allah verdi demeden rastgele bedenimize indiriyorlardı. Bir de bekletildiğimiz istasyonlar vardı. Orada daha uzun sürüyordu dayak faslı.

***

“Gün boyu durmaksızın yediğim dayaktan yorgun düştüğümü biliyorlardı (koğuş arkadaşları - YB). Akşam sayımında tıpkı asker gibi koşar adım dışarı çıktık. Koyun gibi sayıldık. Temiz bir dayaktan sonra tekrar koşar adım içeri girdik. Hemen yattım. Ağrılar içindeki bedenimi uyutmaya çalıştım. Sabahki sayımda da dayak vardı. Ondan da payımıza düşeni alıp tekrar koğuşa döndük.”

(Sayfa 66-67).

****

Durun, zulüm burada bitmedi ve dayak faslı ıslak bir şekilde devam etti:

“Mazgal kapısı açıldı. Bir asker yeni gelenlerin banyo için hazırlanmasını istedi. Bunca dayağın üstüne ılık suyla banyo yapmak hiç fena olmazdı. Hem 40 gündür Emniyet’te kokan vücudum temizlenip kirlerinden arınırdı. Bitlenmiştim de… Arkadaşlar havlu ve iç çamaşırı tutuşturdular elime… Keyifle koridora çıkıp sıraya girdim. Hamamın bulunduğu koridora vardığımda Bursa’dan benimle gelen arkadaşların bazılarını gördüm. Saçlar kesildiği için zor bela tanıyabildim. Göz ucuyla selamlaştık. Askerler koridorda yıkanmak için bekleyenleri önce iki saat boyunca askeri eğitime alıyorlar. Ardından uzun süren bir dayağa… Eğitim faslı bittikten sonra hamama girdik. Elbiselerimizle içi soğuk su dolu kurnalara oturttular. Biraz bekledikten sonra duşları açtılar. Akan su buz gibiydi. Ekim sonlarındayız. Donuyoruz. Lanet olsun yaptıracakları banyoya… Her kurnanın başında iki asker… Soğuk sudan irkilip hareket edene otur diye coplar yağıyor. Askerler iyice ıslandığımıza emin olduktan sonra hepimizi ıslak beton zemin üzerine yatırdılar. Islak bedenlerimize kim daha çok vuracak yarışı başladı. Kilolu asker ve sivil gardiyanlar sırtımıza oturup hareket etmemizi engelliyorlar. Yandım anam babam feryatları korkunç iniltiler hamamda yankılanıp koridorlara taşıyordu. Direnenler daha çok dövülüp baygın hale getiriliyordu. Sesler insan sesi değildi artık. Yaralı bir hayvan çığlığıydı.”

(67-68).

“Baygın hale gelenler kollarından çekilip ara koridora sürükleniyordu. Kimi hala ah vahlardaydı. Kimi şaşkınlıktan gülmelerdeydi. Bir an hamamı Nazi kamplarındaki gaz odalarına benzettim. Hamam öncesi iki, hamamda da tam bir saat süren dayağın sonunda yüzümüz gözümüz şişler içinde kaldı. Bitti sandığımız hamam sefası devam edecekti hala… Donumuza kadar soyup yeniden kurnalara oturtulduk. Buz gibi suyun ayıltıcı etkisini biliyorlardı. Ve nihayet sular kesildi. Suların kesilmesine sevinen bir tek biz vardık sanırım yeryüzünde…”

(Sayfa-68).

****

Mamak’ta, Sabahattin Ali’nin şiirlere döktüğü Sinop zindanında yaşananların ayrıntılarını kitaba bırakayım ve şu noktanın altını çizerek tamamlayayım yazımı; Nazım Sılacı, yaşamından kesitler anlatırken, satır aralarında özeleştiriler de yaptı. Gençlik heyecanı ile bazı yanlışlar yapıldığına ilişkin, başta Devrimci Yol liderleri olmak üzere sosyalist hareket önderlerinin yeterince öngörülü ve direngen olmadığının altını çizen satırlar kaleme aldı.

BURSA’DA SOL HAREKETİN 12 EYLÜL TUTSAKLARI DA KİTAPTA YERİNİ ALDI

İlk kahramanımız gazeteci arkadaşım Necati Kartal…

“Necati Kartal onun tam tersiydi. Çok konuşurdu. Anlattığı hikayelerle, esprileriyle etrafına neşe saçardı. Bir taraftan İhsan Zafer, bir taraftan Necati’nin hikayeleri hiç bitmezdi. Konuşmaya başladıklarında mikrofonu da meydanı da onlara bırakırdık. Ağızlarını açınca kaygılarımız gider, asılmayı falan unuturduk. Nejat (Pişmişler) bu sohbetlerde ağız dolusu değil kontrollü gülerdi.”

(Sayfa 14)

Bu isimlerin dışında Dr. Bülent Aslanhan, Şenol Gül, Kemal Sevinç, Hilmi Boncuk, Ahmet Selçuk, Ahmet Haşim Paker kitapta söz edilen kişilerdi.

Bir dönemin tanıklığını çok iyi yansıtan Asılı Kalan Hayatlar’ı okumanız hararetle ve şiddetle öneririm.