Son günlerde siyasetin gündeminde yeni bir tartışma var: Siyasi Ahlak Yasası.
Kemal Kılıçdaroğlu'nun gündeme getirdiği, ardından farklı siyasi çevrelerin de sahiplendiği bu öneri, yolsuzluklardan, rüşvetten, kayırmacılıktan ve siyasetin kirlenmesinden bıkmış topluma bir çözüm olarak sunuluyor.
Ahlak, dürüstlük, erdem, temiz siyaset...
Kulağa hoş gelen kavramlar. Peki, gerçekten sorunumuz siyasi ahlak yasasının eksikliği mi?
Ahlak yasayla belirlenebilir mi?
Öncelikle felsefi bir ayrımı ortaya koymak gerekiyor.
Hukuk ile ahlak aynı şey değildir. Hukuk, toplumsal ilişkileri düzenleyen ve yaptırımlarla desteklenen kurallar bütünüdür. Ahlak ise tarihsel ve toplumsal koşullar içerisinde oluşan değerler sistemidir.
Bir davranışın yasal olması onun ahlaki olduğu anlamına gelmez. Tarih boyunca hukuken meşru kabul edilen kölelik bunun en çarpıcı örneklerinden biridir.
Parlamento, hangi davranışların suç oluşturacağını belirleyebilir. Mal varlıklarının denetlenmesini, çıkar çatışmalarının önlenmesini, rüşvetin cezalandırılmasını düzenleyebilir. Ancak toplumun ahlakını bir kanun metniyle tanımlayamaz.
Çünkü ahlak, yalnızca bireyin vicdanında değil, içinde yaşadığı toplumsal ilişkilerde şekillenir.
Çürüyen insanlar mı, sistem mi?
Daha önce Simonoviç'ten fon vurgunlarına uzanan yazımda da üzerinde durduğum mesele buydu.
Finansal skandallar, siyasetçilerle sermaye çevreleri arasındaki çıkar ilişkileri, belediyelerdeki ihale ve yolsuzluk iddiaları, kamu kaynakları üzerinden yaratılan servetler...
Bütün bunları yalnızca birkaç kişinin açgözlülüğüyle, ahlaksızlığıyla veya kişisel zaaflarıyla açıklayabilir miyiz?
Elbette suç işleyen bireyler kendi eylemlerinden sorumludur. Ancak asıl sorgulanması gereken, bu davranışları besleyen ve yeniden üreten ekonomik ve toplumsal düzendir.
Türkiye'nin özellikle 1980 sonrasında içine girdiği neoliberal dönüşüm, üretimden çok rantın, finansal kazançların ve spekülatif ilişkilerin öne çıktığı bir ekonomik yapılanmayı güçlendirdi.
Üreterek kazanmanın karşısına paradan para kazanmak, emeğin karşısına kolay zenginleşmek konuldu.
Neoliberalizm yalnızca bir ekonomi politikası değildir. Aynı zamanda bireysel çıkarı toplumsal yararın önüne koyan, insanın değerini sahip olduğu servetle ölçen bir anlayıştır.
Ekonomik ilişkiler değişirken toplumsal değerler de dönüşür.
Üretimin ve emeğin itibarsızlaştırıldığı, zenginleşmenin başlı başına başarı sayıldığı bir düzende, ahlaki çürüme yalnızca bireysel bir sorun olarak değerlendirilemez.
Çünkü sistem yalnızca ekonomik ilişkileri değil, kendi insanını ve kendi ahlak anlayışını da üretir.
Ahlak söylemi neyi perdeliyor?
İşte siyasi ahlak yasası tartışmasının asıl sorunlu tarafı burada başlıyor.
Toplum yolsuzluklardan, adaletsizliklerden, siyasetin kirlenmesinden bıkmış durumda. Bu haklı tepkiye ise ahlak, dürüstlük ve erdem gibi kavramlarla cevap veriliyor.
Böylece sistemin ürettiği toplumsal çürüme, bireylerin ahlaki zaaflarına indirgeniyor.
Sanki birkaç siyasetçi değiştirildiğinde, birkaç yeni denetim mekanizması kurulduğunda, bir de siyasi ahlak yasası çıkarıldığında sorun çözülecek!
Peki, siyaseti ekonomik çıkar ilişkilerinin merkezine yerleştiren düzen ne olacak?
Kamu kaynaklarının rant dağıtım mekanizmasına dönüşmesi, üretimin geri plana itilmesi, emeğin değersizleştirilmesi tartışılmayacak mı?
Ahlaki çürümeyi üreten sistemi sorgulamak yerine, çürümeyi bireysel ahlak sorununa indirgemek, esas meseleyi perdelemektir.
Üstelik bu söylem, toplumun haklı öfkesini sistemin değiştirilmesi mücadelesinden uzaklaştırarak mevcut düzenin içerisinde çözüm aramaya yöneltiyor.
Elbette yolsuzluklar cezalandırılmalı, kamu kaynakları denetlenmeli, suç işleyen herkes hesap vermelidir. Ancak bunlar köklü toplumsal dönüşümün alternatifi olarak sunulamaz.
Yeni bir toplum, yeni bir ahlak
Ahlaki çürümenin kaynağını toplumsal ilişkilerde arıyorsak çözümü de o ilişkilerin değiştirilmesinde aramak zorundayız.
Üretimin, emeğin, dayanışmanın ve toplumsal yararın esas alındığı yeni bir ekonomik ve toplumsal düzen kurulmadan, yalnızca ahlak çağrılarıyla toplumsal değerler dönüştürülemez.
Devrimci dönüşümün anlamı da budur.
Devrim, yalnızca iktidarın el değiştirmesi veya ekonomik politikaların yenilenmesi değildir. İnsanın insanla, emekle, üretimle ve toplumla kurduğu ilişkilerin köklü biçimde yeniden düzenlenmesidir.
Bugün ihtiyacımız olan, çürüyen sistemin içerisinde ahlaklı siyasetçi arayışına sıkışmak değil, bu çürümeyi yaratan sistemi değiştirme iradesidir.
Çünkü ahlak yasasıyla yeni bir toplum kurulmaz. Yeni bir toplumun inşası, yeni bir ahlakın da maddi temelini yaratır.
