Malumunuz, 10-16 Kasım Atatürk Haftası'dır.
Ben de hafta dolayısıyla çok fazla ele alınmayan bir konuyu, Atatürk'ün “siyasi fikirlerini nereden aldığı” konusunu anlatmak istiyorum.
...
Önce hayatı;
Selanik'te, Kocakasım Mahallesi'ndeki üç katlı pembe evde 1881 yılında dünyaya gelen Mustafa, Ali Rıza Efendi ile Zübeyde Hanım'ın oğluydu.
İlkokul eğitimine önce Mehmet Efendi'nin mahalle mektebinde başladı, ardından Şemsi Efendi Mektebi'nde devam etti.
Ortaokula Mülkiye Rüştiyesi'nde başlasa da kısa bir süre sonra, 1893'te Selanik Askerî Rüştiyesi'ne geçti ve buradan mezun oldu.
1896-1899 yılları arasında Manastır Askerî İdadisi'nde eğitim gördü. 1899'da İstanbul'daki Harp Okulu'na girdi ve 1902'de teğmen rütbesiyle mezun oldu.
Harp Akademisi'ne devam eden Mustafa Kemal, 11 Ocak 1905'te kurmay yüzbaşı olarak akademiden mezun oldu.
...
1907'de kıdemli yüzbaşı olarak Manastır'a, 3. Ordu'ya atanınca İttihat ve Terakki Cemiyeti'ne katıldı. 1909'daki 31 Mart Vakası'nda Hareket Ordusu'nun kurmay başkanı olarak görev aldı.
Siyasi hayatı, İttihat ve Terakki içindeki faaliyetlerle şekillendi ancak daha sonra bağımsız bir yol izledi.
Okumayı, dünyadaki siyasi hareketleri ve yaşanmış savaş stratejilerini öğrenmeyi isteyen, güncel gelişmeleri takip edebilen bir özelliği vardı.
Mustafa Kemal Atatürk'ün siyasi fikirlerini oluşturan yazar ve düşünürlerin başında Ziya Gökalp gelir.
Türk milliyetçiliğinin sosyolojik temellerinde, kültür-medeniyet ayrımında, dil, kültür ve millî kimlik reformlarında Ziya Gökalp'in izi çok belirgindir.
Diğer düşünür ve siyasetçi ise Namık Kemal'dir.
Namık Kemal'in vatanseverlik, hürriyet ve meşrutiyet fikirleri, Atatürk'ü “vatan ve hürriyet” duygu ve bilinci bakımından etkilemiştir. Namık Kemal, millî bilincin uyanmasında önemli rol oynamıştır.
Mustafa Kemal Atatürk'ü etkileyen üçüncü isim Tevfik Fikret'tir.
İnkılapçılık, Batılılaşma, laiklik ve eleştirel tutum alanlarında Fikret'in etkisi yüksektir.
Atatürk, “inkılap ruhunu” ve “devrimlerin kaynağını” Tevfik Fikret'ten aldığını ifade etmiştir.
Keza, Mehmet Emin Yurdakul'dan millî şiir ve Türkçülük, yine milliyetçilik ve bağımsızlık duygusu konusunda Ömer Naci'nin eserlerinden beslenmiştir.
...
Mustafa Kemal Atatürk, sadece yerli yazar ve düşünürleri takip eden biri değildi. Dünya siyasetini ve dünyanın siyasal gelişimine etki eden yazar ve düşünürleri de inceleme kabiliyetine sahipti.
Örneğin, Jean-Jacques Rousseau'nun Toplum Sözleşmesi eserinden, halk/millî egemenlik ve cumhuriyetçilik konusundaki fikirlerinden etkilenmiştir.
1921'de TBMM'de yaptığı konuşmada da “Jean-Jacques Rousseau'yu baştan sona okuyunuz, ben okudum.” demiştir.
Rousseau'nun yurttaş ve millî egemenlik anlayışını akademik anlamda önemli bir referans olarak almıştır.
...
Yine, Montesquieu'nun kuvvetler ayrılığı, cumhuriyet ve hukukun üstünlüğü, rejim tartışmaları ve modern devlet anlayışında önemli etkisi vardır.
...
Voltaire'in akılcılık, laiklik, düşünce ve din özgürlüğü ile bilime yaptığı vurgu, Atatürk'ün seküler yaklaşımıyla ve “Hayatta en hakiki mürşit ilimdir.” anlayışının arka planıyla örtüşmektedir.
...
Mustafa Kemal Atatürk, askerî lisede başlayan siyasallaşma sürecinin ardından İttihat ve Terakki, sonrasında Ziya Gökalp, Namık Kemal ve Tevfik Fikret'in fikirleri ile özellikle Fransız Devrimi'nin yarattığı “yurttaşlık” düşüncesi ve bilgi sistematiği sayesinde cumhuriyetçilik, milliyetçilik, laiklik ve halkçılık fikirlerinin temellerini oluşturmuş ve bunları hayata geçirebilen bir lidere dönüşmüştür.
...
Okumadan fikir sahibi olamazsınız, fikir sahibi değilseniz lider de olamazsınız.
