Deveyi uçurumdan düşüren, bir tutam ottur.
Açgözlü insanlar, sahip olduklarını küçük çıkarlar için kaybederler. İnsan, hırsıyla elde etmek istedikleri uğruna gözü, kulağı ve kalbi mühürlendiğinde artık o insan için insanlığı da inancı da değerleri de çıkarlar uğruna kullanılan araçtan başka bir şey değildir.
Kanaat, hiçbir şey yapmadan beklemek, çalışmayı bırakmak değildir. Elinden gelen çabayı gösterip ortaya çıkana razı olmak, sahip olduklarıyla yetinip şükrederken aşırı hırstan kaçınma durumudur.
Kanaat: Özgürleştirir, başkalarının malına göz dikmeyi engeller ve kişinin sahip olduğu kadarıyla mutlu olabilmesini sağlar.
Hırs: Sürekli daha fazlasına yönlendirir, elindekinin değerini unutturur ve tatminsizliğe, isyana, insanlığını ve inancını kaybetmeye sürükler.
Kur’an-ı Kerim’de Cenab-ı Allah, Hûd Suresi’nin 6. ayetinde,
“Yeryüzünde hareket eden hiçbir canlı yoktur ki rızkı Allah’a ait olmasın. O, her birinin karar kıldığı yeri de emanet bırakıldığı yeri de bilir. Bunların hepsi apaçık bir kitaptadır.”
demektedir.
İnsanın dünyevî yaşamı, dünyanın sahibi olmak adına gerekeni yapıp elinden geleni ardına koymadan zulmetmek değildir. İnsan, dünyada ahlaklı bir şekilde, adalet üzerine yaşarken imkânları ve hizmeti oranında kültür, bilim, sanat, zanaat ve inanç alanlarında gelişmeli; kendisine, topluma ve devlete faydalı bir birey olarak dünya yaşamını ve zahirliğini deneyimleyerek kulluk yapmalıdır. Yaratanın Allah olduğuna inanmak ama kulluk yapmayı yaşamın dışına atmak, kulluğun yerine nefsin istediği başka şeyleri koymak, insanın kendisini kandırarak zulmetmesidir. İnsan, öncelikle kendisini kandırmayı bırakıp gerçeği kabul etmeli ve gereğini yapmalıdır. Allah’a kulluk, insan olmanın gereği üzerine yaşarken gerçekleşir. Kul olmak, insanlığın gereğini terk etmeyi; insan olmak da kulluğun hakkını vermemeyi gerektirmez!
İnsan; bilinçli, akıllı, iradesi, seçimleri ve tasarruf hakkı bulunan bir varlıktır. Seçimleriyle ortaya çıkan eylem ve söylemleri de kim olduğunu ve hayatını belirler. İnsan, eğitim almalı, gelişmeli, çalışmalı, her zaman daha iyisini oluşturmak adına gayret göstermelidir ama bunları hak, adalet ve ahlak üzerine yapmalıdır. İnsanın elindekinden daha fazlasını elde etmek için çaba göstermesinde bir sakınca yoktur. Çalışarak, üreterek, ticaret yaparak adil bir şekilde kazanırken aynı zamanda iman sahibi de olmalıdır. Hem maddî hem de manevî alanda çoğalmak ve bunları rahmet için kullanmak insanın hakkıdır çünkü bu imkânı veren Allah’tır ve kulluğun gereğidir. İnsanın dikkat etmesi gereken “kanaat” olmalıdır. Kanaat, bizi istediğimizi elde etmek için zalim, hırsız, haksız kazanç elde eden ve dolandırıcı olmaktan uzak tutar. Menfaati için insanlığı, dini, kültürel ve ideolojik değerleri kullanmaktan, haksızlık yapmaktan muhafaza eder.
İnsan, hak dairesi içinde elinden geleni yapmalı; çalışmalı, üretmeli, kazanmalı ve daha iyisini oluşturmak için gayret etmelidir. Fakat bütün bunları yaptıktan sonra elde ettiğine şükretmeyi bilmeli, elde edemediği için de haktan ayrılmamalıdır. İşte kanaat budur.
